Tài liệu rò rỉ: Yêu sách mới nhất của ngành ô tô châu Âu có thể khiến EU tốn thêm 74 tỷ EUR nhập khẩu dầu mỏ

Theo CleanTechnica, một tài liệu nội bộ bị rò rỉ từ Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA) cho thấy ngành công nghiệp ô tô đang âm thầm vận động các Bộ trưởng Môi trường EU hạ thấp đáng kể các mục tiêu khí thải CO₂ dành cho xe hơi. Theo phân tích của tổ chức Transport & Environment (T&E), nếu những yêu sách này được chấp thuận, EU có thể phải chi thêm tới 74 tỷ EUR (khoảng 2.035 nghìn tỷ VND) cho nhập khẩu dầu mỏ trong giai đoạn 2026–2035 — đúng vào thời điểm nhu cầu mua xe điện của người tiêu dùng châu Âu đang đạt đỉnh cao mới.

ACEA muốn gì?

Cụ thể, trong bản kiến nghị gửi tới các Bộ trưởng Môi trường vào tháng 3/2026, ACEA đề xuất một loạt thay đổi mang tính nới lỏng quy định hiện hành:

• Kéo dài chu kỳ tính trung bình mục tiêu CO₂ năm 2030 từ 3 năm lên 5 năm — thay vì phương án 3 năm mà Ủy ban châu Âu (European Commission) đề xuất. Điều này cho phép các hãng xe trì hoãn việc đạt mục tiêu giảm phát thải.
• Hủy bỏ hệ số sử dụng thực tế (utility factor) — công cụ dùng để đo chính xác hơn lượng khí thải thực tế của xe hybrid sạc ngoài (plug-in hybrid/PHEV), vốn thường bị phê phán vì mức tiêu thụ nhiên liệu thực tế cao hơn nhiều so với công bố.
• Hạ mục tiêu giảm CO₂ năm 2035 xuống còn -80% thông qua các cơ chế tín chỉ linh hoạt, thay vì mức -100% (tức cấm hoàn toàn xe đốt trong mới) theo quy định hiện hành.

Hệ quả kinh tế và môi trường

T&E cảnh báo rằng nếu EU chấp nhận đề xuất của ACEA, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng trên cả phương diện kinh tế lẫn môi trường:

Về kinh tế, việc giảm tốc độ chuyển đổi sang xe điện đồng nghĩa với việc châu Âu tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Con số 74 tỷ EUR chi thêm cho dầu mỏ là khoản tiền khổng lồ chảy ra ngoài EU, thay vì được đầu tư vào năng lượng sạch và cơ sở hạ tầng sạc điện nội địa.

Về môi trường, phương án của ACEA có thể làm tăng lượng phát thải CO₂ từ ô tô châu Âu thêm tới 2,4 tỷ tấn (gigatons) trong giai đoạn 2026–2050 — tương đương hơn 5 năm phát thải của toàn bộ đội xe ô tô EU hiện tại.

Xe điện bị kìm hãm đáng kể

Điểm đáng chú ý nhất là tác động đến tốc độ phổ biến xe thuần điện (BEV). Theo quy định hiện hành, thị phần xe thuần điện phải đạt 57% vào năm 2030 và 100% vào năm 2035. Tuy nhiên, nếu làm theo đề xuất của ACEA:

• Thị phần BEV sẽ đình trệ ở mức chỉ 21% cho đến năm 2030 — tức gần như không tăng so với hiện tại.
• Đến năm 2035, BEV chỉ chiếm khoảng 52% doanh số thay vì 100%.

Điều này có nghĩa người tiêu dùng châu Âu sẽ bị tước đi cơ hội tiếp cận nhiều mẫu xe điện giá phải chăng hơn — vốn là động lực then chốt để phổ cập xe điện.

Yếu tố chính trị và cạnh tranh quốc tế

Đáng lo ngại, chính phủ Đức đã chính thức ủng hộ lập trường của ACEA, ưu tiên kéo dài vòng đời thương mại của xe PHEV. Động thái này không chỉ làm chậm quá trình chuyển đổi điện hóa mà còn nới rộng khoảng cách cạnh tranh với các nhà sản xuất Trung Quốc — những đối thủ đang tiến rất nhanh trong lĩnh vực xe điện với các thương hiệu như BYD, NIO hay Xpeng.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Diễn biến tại EU có ảnh hưởng gián tiếp nhưng quan trọng đối với thị trường xe điện Việt Nam. Nếu các hãng xe châu Âu trì hoãn chuyển đổi, điều đó tạo thêm cơ hội cho các thương hiệu châu Á — đặc biệt là VinFast — mở rộng thị phần tại cả thị trường nội địa lẫn quốc tế. Việt Nam hiện đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng trạm sạc, với mạng lưới ngày càng mở rộng trên toàn quốc (xem bản đồ tại TramSac.me). Việc EU có thể chậm lại trong cuộc đua xe điện càng củng cố vị thế của các quốc gia đã sớm đầu tư vào hệ sinh thái xe điện.

Tổng kết

Bản kiến nghị rò rỉ của ACEA phơi bày rõ mâu thuẫn giữa lợi ích ngắn hạn của ngành công nghiệp ô tô truyền thống và mục tiêu khí hậu dài hạn của EU. Trong khi người tiêu dùng ngày càng sẵn sàng chuyển sang xe điện, chính các nhà sản xuất lại đang vận động để kìm hãm xu hướng này. Con số 74 tỷ EUR chi thêm cho dầu mỏ nhập khẩu là lời nhắc nhở rằng việc trì hoãn chuyển đổi không chỉ gây hại cho môi trường mà còn tốn kém về kinh tế.

Nguồn: CleanTechnica