Các bang của Mỹ tìm cách giảm phát thải theo hướng riêng — bất chấp chính quyền Trump ra sức cản trở năng lượng sạch

Theo CleanTechnica, trong khi chính quyền Tổng thống Donald Trump đang nỗ lực cản trở hàng loạt dự án năng lượng tái tạo trên toàn nước Mỹ, nhiều bang vẫn kiên định với mục tiêu giảm phát thải và đang tìm ra những hướng đi sáng tạo để thúc đẩy năng lượng sạch — ngay cả khi thiếu vắng sự hỗ trợ từ liên bang.

Năm 2025, các chính sách lưỡng đảng từng mở ra con đường thực tế để các bang đẩy nhanh triển khai năng lượng sạch, hiện đại hóa lưới điện và giảm áp lực chi phí năng lượng. Mục tiêu cốt lõi là cắt giảm khoảng một nửa lượng phát thải vào năm 2030 và tiến tới gần bằng không vào giữa thế kỷ. Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi đáng kể dưới nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.

Chính quyền Trump và cuộc chiến chống năng lượng tái tạo

Noah Kaufman, học giả nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nhận định: "Lập luận trước đây là các mục tiêu này hoàn toàn khả thi nếu có sự kết hợp đúng đắn giữa tiến bộ công nghệ và hỗ trợ liên bang. Nhưng rất nhiều thứ đã thay đổi kể từ đó."

Chính quyền Trump 2.0 đã gây áp lực buộc các công ty năng lượng từ bỏ cam kết năng lượng sạch mà họ theo đuổi dưới thời cựu Tổng thống Biden. Ngân sách tài khóa 2027 của Nhà Trắng tiếp tục ưu tiên nhiên liệu hóa thạch, đồng thời cắt giảm và tái cơ cấu các cơ quan quản lý năng lượng biển. Đáng chú ý, mọi hỗ trợ còn sót lại liên quan đến hạ tầng sạc xe điện (EV charging infrastructure) cho các bang cũng đang bị xóa bỏ.

Nước Mỹ hiện có 203 dự án điện gió ngoài khơi, nhưng chỉ 3 dự án đang vận hành, 3 dự án đã kết nối lưới điện, 2 dự án đang xây dựng và 6 dự án đã hoặc đang xin giấy phép. Tương lai của các dự án còn lại vẫn còn bỏ ngỏ trước sự phản đối quyết liệt từ chính quyền liên bang.

Các bang tự tìm lối đi riêng

Massachusetts — Nhà máy điện ảo và đơn giản hóa thủ tục: Thống đốc Maura Healey đã triển khai nhiều biện pháp đột phá: đơn giản hóa cấp phép cho các dự án điện mặt trời, giảm giá điện cho hộ gia đình sử dụng bơm nhiệt (heat pump), và tăng tính linh hoạt của lưới điện. Bà Healey phát biểu: "Chúng tôi có thể đưa thêm năng lượng vào hệ thống để giảm hóa đơn cho người dân, đồng thời đưa thêm năng lượng sạch vào để giảm phát thải — cùng một lúc." Một dự luật mới tại bang này cũng yêu cầu các công ty điện lực phát triển nhà máy điện ảo (virtual power plant — VPP), cho phép kết nối hàng nghìn thiết bị lưu trữ năng lượng phân tán thành một hệ thống thống nhất.

Vermont — Luật Siêu quỹ Khí hậu: Bang Vermont đã hứng chịu hơn 1 tỷ USD thiệt hại do lũ lụt nghiêm trọng trong những năm gần đây. Tháng 5/2024, bang này thông qua Đạo luật Siêu quỹ Khí hậu (Climate Superfund Act), cho phép thu hồi chi phí thiệt hại do biến đổi khí hậu từ ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch. Một cuộc thăm dò toàn quốc cho thấy 77% cử tri ủng hộ các đạo luật tương tự — buộc các công ty dầu khí phải chi trả phần thiệt hại khí hậu mà họ gây ra.

Arizona — Bước ngoặt tại công ty điện lực lớn nhất bang: Nhóm ứng viên mang tên "Clean Energy Team" đã giành quyền kiểm soát hội đồng quản trị của Salt River Project — công ty cung cấp điện và nước cho vùng đô thị Phoenix — với tỷ lệ 8-6. Đây là lần đầu tiên những người ủng hộ năng lượng tái tạo nắm đa số trong ban lãnh đạo một công ty điện lực lớn của Mỹ. Ken Clark, một trong những ứng viên trúng cử, tuyên bố: "Khi chúng tôi nhậm chức, Salt River Project sẽ trở thành công ty điện lực lớn nhất cả nước có đa số thành viên hội đồng ủng hộ năng lượng sạch."

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Cuộc đấu tranh giữa chính quyền liên bang và các bang tại Mỹ mang đến nhiều bài học đáng suy ngẫm cho Việt Nam. Trong khi Mỹ đối mặt với sự phân cực chính sách, Việt Nam đang có lợi thế khi chính phủ trung ương và các địa phương cùng hướng về mục tiêu phát triển xe điện và năng lượng sạch.

Hà Nội đã công bố lộ trình cấm xe máy xăng, tạo động lực mạnh mẽ cho thị trường xe điện hai bánh với VinFast dẫn đầu. Hệ thống trạm sạc xe điện trên toàn quốc cũng đang được mở rộng nhanh chóng. Mô hình nhà máy điện ảo (VPP) mà Massachusetts đang triển khai hoàn toàn có thể áp dụng tại Việt Nam — nơi điện mặt trời mái nhà đã phát triển mạnh nhưng chưa được kết nối và quản lý hiệu quả.

Ngoài ra, câu chuyện tại Arizona — nơi người dân bầu chọn những lãnh đạo ủng hộ năng lượng sạch cho công ty điện lực — cho thấy xu hướng toàn cầu không thể đảo ngược: người tiêu dùng ngày càng đòi hỏi quyền tự chủ năng lượng, từ pin mặt trời, hệ thống lưu trữ điện đến xe điện. Bạn có thể theo dõi bản đồ trạm sạc cập nhật tại TramSac.me để tìm điểm sạc gần nhất.

Tổng kết

Bất chấp những rào cản từ chính quyền liên bang, các bang của Mỹ đang chứng minh rằng quá trình chuyển đổi năng lượng sạch không thể bị đảo ngược bởi quyết định chính trị. Từ nhà máy điện ảo ở Massachusetts, luật buộc ngành dầu khí bồi thường thiệt hại khí hậu ở Vermont, đến cuộc "cách mạng xanh" trong hội đồng quản trị điện lực tại Arizona — tất cả đều cho thấy năng lượng sạch và giao thông điện hóa là con đường tất yếu. Đối với Việt Nam, đây là thêm một minh chứng rằng đầu tư sớm vào hạ tầng xe điện và năng lượng tái tạo là hướng đi đúng đắn cho tương lai.

Nguồn: CleanTechnica