Hawaiʻi bác bỏ kế hoạch nhập khẩu khí LNG — bài học đắt giá về chi phí ẩn khi chậm chuyển đổi sang năng lượng sạch

Theo CleanTechnica, kế hoạch nhập khẩu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG — liquefied natural gas) của bang Hawaiʻi nhằm giảm chi phí điện trên đảo Oʻahu đang đối mặt với sự phản đối mạnh mẽ từ giới chuyên gia. Nghiên cứu do Văn phòng Năng lượng Bang Hawaiʻi (HSEO) thực hiện được kỳ vọng sẽ chứng minh LNG có thể là "cầu nối" chuyển tiếp sang hệ thống năng lượng sạch hơn, nhưng kết quả lại dựa trên những giả định không trụ vững trước sự kiểm chứng khoa học.

Kịch bản chủ lực sụp đổ vì lỗi tính toán cơ bản

Nghiên cứu ban đầu quảng bá kịch bản Alternative 3A như phương án có lợi nhất, với ước tính tiết kiệm từ 17.500 đến 20.000 tỷ VND (700–800 triệu USD) nhờ LNG thay thế hỗn hợp dầu nhiên liệu, dầu diesel sinh học và điện mặt trời.

Tuy nhiên, vào tháng 3/2026, các chuyên gia phản biện từ Đại học Hawaiʻi — bao gồm Giáo sư danh dự Matthias Fripp, Tổ chức Nghiên cứu Kinh tế UHERO và Viện Năng lượng Tự nhiên Hawaiʻi (HNEI) — đã phát hiện sai sót nghiêm trọng: mô hình tính toán đã loại bỏ chính chi phí nhập khẩu LNG ra khỏi phép so sánh. Nói cách khác, kịch bản này tính tiết kiệm mà "quên" tính chi phí — một lỗi cơ bản khiến toàn bộ luận điểm tài chính trở nên vô giá trị.

Phương án dự phòng cũng không khả thi

Sau khi kịch bản 3A sụp đổ, HSEO chuyển sang ủng hộ Alternative 1A — một phương án khiêm tốn hơn với giá trị hiện tại ròng (NPV) khoảng 3.750 tỷ VND (150 triệu USD). Kịch bản này dựa trên giả định:

• LNG thay thế phát điện từ dầu trong thập niên 2030
• Hawaiʻi đạt các mục tiêu năng lượng tái tạo trung hạn
• Hệ thống chuyển sang hydro xanh (green hydrogen) để phát điện ổn định vào năm 2045
• Hạ tầng LNG có thể tái sử dụng cho hydro

Tuy nhiên, phương án này có hai điểm yếu chí mạng.

Vấn đề giá hydro xanh

Toàn bộ tính kinh tế của phương án 1A phụ thuộc vào hydro xanh hoặc amoniac xanh (green ammonia) trở nên cạnh tranh về giá. Nhưng thực tế, chi phí sản xuất hydro xanh đáng tin cậy rơi vào khoảng 6–8 USD/kg sau giao hàng — cao hơn nhiều so với con số được sử dụng trong nghiên cứu.

Với nhà máy tuabin khí chu trình hỗn hợp hiệu suất 55%, chi phí nhiên liệu hydro quy đổi sang giá điện là:

• Ở mức 6 USD/kg: khoảng 328 USD/MWh (chỉ riêng chi phí nhiên liệu)
• Ở mức 8 USD/kg: khoảng 437 USD/MWh
• Ở mức 10 USD/kg: khoảng 546 USD/MWh

Những con số này chưa bao gồm vốn đầu tư nhà máy, vận hành, lưu trữ trên đảo và quản lý rủi ro — khiến phương án trở nên quá đắt đỏ so với các nguồn năng lượng thực tế trong tương lai.

Ảo tưởng tái sử dụng hạ tầng

Phương án 1A cũng dựa vào giả định rằng phần lớn hạ tầng LNG có thể chuyển đổi sang phục vụ hydro. Tuy nhiên, phân tích chi tiết cho thấy:

• Tàu lưu trữ và tái hóa khí nổi (FSRU), phao neo và đường ống ngầm trị giá khoảng 10.300 tỷ VND (412 triệu USD) sẽ bị loại bỏ vào năm 2045 — trở thành tài sản mắc kẹt, không phải "cầu nối"
• Đường ống trên bờ chỉ chiếm khoảng 850 tỷ VND (34 triệu USD) và cần kiểm tra lại toàn bộ về luyện kim, hàn và độ kín
• Nhà máy tuabin khí có tiềm năng tái sử dụng lớn nhất nhưng cần cải tạo toàn diện hệ thống đốt, nhiên liệu, an toàn và điều khiển

Đánh giá thực tế cho thấy chỉ khoảng 1/3 đến 1/2 tổng vốn đầu tư LNG có thể tái sử dụng, thay vì "phần lớn" như HSEO ngụ ý. Sau khi tính chi phí chuyển đổi và chiết khấu, lợi ích thực tế chỉ còn khoảng 2.500–6.250 tỷ VND (100–250 triệu USD) — thấp hơn nhiều so với con số 12.500 tỷ VND (500 triệu USD) mà mô hình giả định. Với NPV của phương án 1A chỉ khoảng 150 triệu USD, việc giảm giá trị tái sử dụng sẽ xóa sổ hoàn toàn lợi nhuận ròng.

Bài học quản trị

HNEI kết luận nghiên cứu này "không đủ cơ sở để xác định liệu LNG có mang lại tiết kiệm đáng kể hay không." UHERO nhấn mạnh các kịch bản thiếu tính trung lập. Ủy ban Năng lượng Hạ viện Hawaiʻi cũng khẳng định nghiên cứu không cung cấp "cơ sở đáng tin cậy cho việc ra quyết định chính sách."

Điều đáng lo ngại hơn là cách Văn phòng Năng lượng Bang chấp nhận kết quả một cách thiếu phản biện — quảng bá kịch bản 3A suốt một năm mà không thẩm định, rồi lại chuyển sang ủng hộ 1A với cùng mức độ thiếu thận trọng.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của Hawaiʻi mang đến bài học quan trọng cho Việt Nam — một quốc gia cũng đang trong giai đoạn chuyển đổi năng lượng và đối mặt với lựa chọn giữa nhiên liệu hóa thạch "chuyển tiếp" và đầu tư trực tiếp vào năng lượng tái tạo.

Với việc hạ tầng trạm sạc xe điện đang được mở rộng nhanh chóng và VinFast dẫn đầu phong trào điện khí hóa giao thông, Việt Nam có lợi thế "đi sau" — có thể học hỏi từ những sai lầm tốn kém của các quốc gia khác để tránh đầu tư vào hạ tầng nhiên liệu hóa thạch sẽ sớm lỗi thời.

Đặc biệt, khi giá pin lithium tiếp tục giảm và hiệu suất pin lưu trữ năng lượng (battery energy storage system — BESS) ngày càng cải thiện, mô hình năng lượng tái tạo kết hợp lưu trữ pin đang trở nên cạnh tranh hơn bao giờ hết — có thể là lựa chọn kinh tế hơn cả LNG hay hydro xanh cho các quốc gia nhiệt đới nhiều nắng gió như Việt Nam.

Tổng kết

Trường hợp của Hawaiʻi cho thấy rằng các kế hoạch năng lượng "chuyển tiếp" dựa trên nhiên liệu hóa thạch có thể trở thành bẫy chi phí nếu không được thẩm định nghiêm túc. Khi kịch bản tốt nhất thất bại vì lỗi tính toán cơ bản và phương án dự phòng dựa trên giả định phi thực tế về hydro xanh, người dân Hawaiʻi — và bất kỳ quốc gia nào đang cân nhắc con đường tương tự — cần yêu cầu sự minh bạch, phản biện độc lập và tính toán trung thực trước khi cam kết hàng tỷ đô la vào hạ tầng nhiên liệu hóa thạch.

Nguồn: CleanTechnica