Trung Quốc đã làm đúng điều gì — và Ấn Độ đang chọn con đường khác ra sao?

Theo CleanTechnica, trong suốt thập kỷ qua, Trung Quốc luôn được xem là hình mẫu toàn cầu về phát triển xe điện (EV). Quốc gia này đã mở rộng quy mô nhanh hơn bất kỳ ai, xây dựng chuỗi cung ứng sâu rộng và biến chính sách công nghiệp thành sự thống trị thị trường. Ngược lại, hành trình xe điện của Ấn Độ chậm hơn, "ồn ào" hơn và phân mảnh hơn rất nhiều. Tuy nhiên, tính đến đầu năm 2026, mô hình phi tập trung của Ấn Độ có thể mang lại kết quả bền vững hơn trong dài hạn.

Mô hình Trung Quốc: Quy mô tập trung từ trên xuống

Trung Quốc theo đuổi chiến lược công nghiệp hóa xe điện thông qua sự kiểm soát của nhà nước, trợ cấp khổng lồ và tích hợp chuỗi cung ứng theo chiều dọc (vertical integration). Chiến lược này tạo ra ba kết quả chính:

• Quy mô sản xuất giúp giảm chi phí pin đáng kể
• Hạ tầng đồng bộ nhờ mạng lưới trạm sạc được phối hợp xây dựng cùng các quy định hỗ trợ
• Vị thế xuất khẩu công nghệ khi Trung Quốc trở thành nền tảng thống trị trên thị trường xe điện toàn cầu

Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào trợ cấp cũng tạo ra tình trạng dư thừa công suất và méo mó thị trường — điều mà nhiều chuyên gia cảnh báo có thể gây hệ quả tiêu cực trong tương lai.

Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận khoảng 16,5 triệu xe năng lượng mới (new-energy vehicles) được bán ra, con số vượt xa mọi quốc gia khác.

Mô hình Ấn Độ: Cạnh tranh liên bang, phi tập trung

Ấn Độ chọn một con đường hoàn toàn khác — mô hình "khung khuyến khích kép" (double-incentive framework), chia trách nhiệm giữa chính phủ trung ương và các bang. Chính phủ trung ương tập trung vào xe buýt, đội xe thương mại và hạ tầng trạm sạc thông qua các chương trình như PM E-DRIVE. Trong khi đó, các bang cạnh tranh với nhau bằng chính sách chuyên biệt:

• Maharashtra ưu tiên tổng chi phí sở hữu (TCO) cho các doanh nghiệp vận tải
• Delhi tập trung vào chuyển đổi (retrofitting) xe hiện có sang điện
• Uttar Pradesh thúc đẩy xe điện ở nông thôn thông qua miễn thuế

Đến năm 2025, Ấn Độ đạt 2,3 triệu xe điện đăng ký lũy kế, chiếm khoảng 8% tổng doanh số xe mới. Đáng chú ý, cơ cấu thị trường rất khác biệt so với Trung Quốc hay châu Âu:

• Xe hai bánh điện: 1,28 triệu chiếc (57%)
• Xe ba bánh điện: 800.000 chiếc (35%)
• Ô tô điện: chỉ 175.000 chiếc

Để so sánh, khối EU-27 cùng EFTA bán được khoảng 1,88 triệu ô tô thuần điện trong cùng kỳ.

Điểm khác biệt cốt lõi

Ấn Độ tập trung vào các phương tiện có tần suất sử dụng cao — xe tay ga, xe kéo ba bánh (rickshaw), đội xe giao hàng — nơi mà kinh tế vận hành (chi phí nhiên liệu, bảo trì thấp) là động lực chính, thay vì sở thích tiêu dùng cá nhân. Chuỗi cung ứng được tổ chức xoay quanh nhu cầu thực tế đã được chứng minh, thay vì công suất đầu cơ. Các cụm sản xuất hình thành theo vùng — Tamil Nadu và Karnataka đang trở thành "vành đai pin" (battery belt) của Ấn Độ.

Nói cách khác, trong khi Trung Quốc mở rộng nguồn cung trước, thì Ấn Độ đang mở rộng nhu cầu ở những phân khúc đòi hỏi kỷ luật chi phí — và điều này có thể tạo ra mô hình phát triển bền vững hơn.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Việt Nam có thể rút ra nhiều bài học từ cả hai mô hình. Giống như Ấn Độ, Việt Nam là thị trường xe hai bánh chiếm ưu thế với hơn 45 triệu xe máy lưu hành, và sự chuyển đổi sang xe máy điện đang diễn ra mạnh mẽ — đặc biệt với sự dẫn dắt của VinFast.

Tuy nhiên, Việt Nam cũng đang áp dụng một số yếu tố từ mô hình Trung Quốc: đầu tư tập trung vào hạ tầng trạm sạc, với mạng lưới ngày càng mở rộng trên toàn quốc. Hiện tại, hơn 42.500 trạm sạc đã được cập nhật trên TramSac.me, phủ sóng nhiều tỉnh thành từ Bắc vào Nam.

Câu hỏi đặt ra là: Việt Nam nên nghiêng về mô hình "quy mô tập trung" kiểu Trung Quốc hay "phi tập trung, cạnh tranh địa phương" kiểu Ấn Độ? Có lẽ câu trả lời nằm ở sự kết hợp linh hoạt — tận dụng sức mạnh doanh nghiệp tư nhân như VinFast cho quy mô, đồng thời tạo điều kiện cho các chính sách địa phương hỗ trợ chuyển đổi phù hợp với đặc thù từng vùng miền.

Tổng kết

Bài viết của Raymond Tribdino trên CleanTechnica đặt ra một góc nhìn thú vị: không phải lúc nào mô hình "nhanh nhất" cũng là "tốt nhất". Trung Quốc đã chứng minh sức mạnh của quy mô và tốc độ, nhưng Ấn Độ đang cho thấy rằng phát triển xe điện từ nhu cầu thực tế, từ những phương tiện sử dụng hàng ngày, có thể tạo nền tảng vững chắc hơn. Đối với Việt Nam — một quốc gia có nhiều điểm tương đồng với cả hai — đây là bài học đáng suy ngẫm trên hành trình điện hóa giao thông.

Nguồn: CleanTechnica