Xung đột Iran khiến ngành vận tải biển thiệt hại 340 triệu EUR mỗi ngày — và tại sao nhiên liệu xanh là lời giải

Theo CleanTechnica, cuộc xung đột liên quan đến Iran đang gây ra thiệt hại khổng lồ cho ngành vận tải biển toàn cầu — lên tới 340 triệu EUR mỗi ngày (khoảng 9.500 tỷ VND) chi phí nhiên liệu phát sinh. Kể từ khi xung đột bắt đầu vào ngày 28/02/2026, tổng chi phí nhiên liệu bổ sung đã chạm mốc 4,6 tỷ EUR (khoảng 128.800 tỷ VND). Tổ chức Transport & Environment (T&E) nhận định rằng đây chính là hồi chuông cảnh tỉnh để ngành hàng hải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh.

Chi phí nhiên liệu tăng chóng mặt vì bất ổn địa chính trị

Eo biển Hormuz — tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với đại dương — là nơi đi qua của một lượng lớn tàu chở dầu và hàng hóa toàn cầu. Khi xung đột bùng phát, giá nhiên liệu hàng hải biến động dữ dội.

Cụ thể, giá dầu nhiên liệu hàm lượng lưu huỳnh rất thấp (VLSFO — very low sulphur fuel oil) đã đạt 941 EUR/tấn tại Singapore, tăng 223% so với đầu năm 2026. Giá khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) cũng tăng 72% chỉ riêng từ đầu tháng 3.

Đáng chú ý, 99% đội tàu toàn cầu hiện vẫn chạy bằng nhiên liệu hóa thạch. Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ ngành vận tải biển gần như hoàn toàn phụ thuộc vào thị trường dầu mỏ — và cực kỳ dễ tổn thương trước những cú sốc địa chính trị như hiện tại.

Khoảng cách giá giữa nhiên liệu hóa thạch và nhiên liệu điện tử đang thu hẹp

Một điểm tích cực đáng chú ý trong bối cảnh khủng hoảng: khoảng cách giá giữa nhiên liệu hàng hải truyền thống và nhiên liệu điện tử (e-fuels) đang thu hẹp đáng kể. Nghiên cứu cho thấy chênh lệch giá giữa dầu diesel hàng hải (marine gas oil) và e-fuels đã giảm xuống chỉ còn khoảng +5% tại một số cảng, gần chạm mức ngang giá.

Điều này có ý nghĩa lớn: nếu giá nhiên liệu hóa thạch tiếp tục tăng do bất ổn, e-fuels có thể sớm trở thành lựa chọn cạnh tranh hơn về kinh tế — chưa kể lợi ích về môi trường.

Giải pháp xanh giúp ngành hàng hải giảm rủi ro

T&E đề xuất một loạt biện pháp để giảm sự phụ thuộc của ngành vận tải biển vào nhiên liệu hóa thạch:

• Công nghệ hỗ trợ gió (wind-assist technology): Có thể giảm tới 18% mức tiêu thụ nhiên liệu cho các tàu viễn dương
• Điện hóa tàu ngắn hạn và phà: Khoảng 20% phà tại EU có thể chuyển sang chạy điện với chi phí thấp hơn so với tiếp tục dùng nhiên liệu hóa thạch
• Chạy chậm (slow steaming): Giảm tốc độ tàu để tiết kiệm nhiên liệu đáng kể

Chuyên gia chính sách hàng hải của T&E nhấn mạnh: "Cuộc chiến đang khiến ngành vận tải biển thiệt hại hàng triệu EUR mỗi ngày", đồng thời kêu gọi đầu tư mạnh vào sản xuất e-fuels tại châu Âu và nâng cao hiệu suất năng lượng để giảm thiểu rủi ro trong tương lai.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Việt Nam là quốc gia phụ thuộc lớn vào vận tải biển cho cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu. Khi chi phí vận chuyển quốc tế tăng vọt, giá hàng hóa trong nước — bao gồm cả linh kiện xe điện, pin lithium và thiết bị trạm sạc — chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng.

Đây cũng là lý do thêm để Việt Nam đẩy mạnh nội địa hóa chuỗi cung ứng xe điện. VinFast đang nỗ lực xây dựng hệ sinh thái sản xuất trong nước, từ pin đến lắp ráp xe, giúp giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng quốc tế dễ bị gián đoạn. Song song đó, việc mở rộng mạng lưới trạm sạc xe điện trên toàn quốc cũng góp phần thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh, giảm dần sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Ngoài ra, xu hướng điện hóa phà và tàu ngắn hạn tại EU cũng là bài học đáng tham khảo cho Việt Nam — quốc gia có bờ biển dài hơn 3.200 km với nhiều tuyến phà nội địa có tiềm năng chuyển đổi sang chạy điện.

Tổng kết

Cuộc xung đột Iran một lần nữa cho thấy rủi ro cốt lõi của việc phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch: bất kỳ bất ổn địa chính trị nào cũng có thể đẩy chi phí tăng vọt trong thời gian rất ngắn. Với khoảng cách giá giữa nhiên liệu truyền thống và e-fuels đang thu hẹp, cùng những giải pháp như công nghệ gió và điện hóa ngày càng khả thi, quá trình chuyển đổi xanh trong ngành hàng hải không còn chỉ là lựa chọn về môi trường — mà đã trở thành chiến lược kinh tế sống còn.

Nguồn: CleanTechnica