Xe tải điện bùng nổ tại châu Âu — vì sao việc nới lỏng tiêu chuẩn khí thải CO₂ sẽ là sai lầm chiến lược

Theo CleanTechnica, tổ chức Transport & Environment (T&E) vừa công bố báo cáo quan trọng khẳng định rằng thị trường xe tải điện tại châu Âu đang bước vào giai đoạn bùng nổ, và việc các hãng xe tải châu Âu vận động sớm nới lỏng tiêu chuẩn CO₂ cho xe hạng nặng (HDV — heavy-duty vehicles) là không có cơ sở, thậm chí có thể đe dọa tương lai ngành công nghiệp ô tô của chính lục địa này.

Tiêu chuẩn CO₂ cho xe tải hạng nặng tại EU

Được ban hành lần đầu năm 2019 và sửa đổi năm 2024, bộ tiêu chuẩn CO₂ của EU yêu cầu các nhà sản xuất xe tải hạng nặng phải giảm phát thải 43% vào năm 2030 so với mức năm 2019, tiếp tục giảm 64% vào năm 2035 và 90% vào năm 2040.

Tháng 3/2026, EU đã thông qua một bản sửa đổi nhắm mục tiêu đối với hệ thống tín chỉ carbon, khiến việc tuân thủ trở nên dễ dàng hơn đáng kể. Cụ thể, tỷ lệ xe tải không phát thải (ZET — zero-emission truck) cần bán ra vào năm 2030 đã giảm từ 31% xuống còn 23%. Dù vậy, các hãng sản xuất xe tải châu Âu thuộc Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA) vẫn tiếp tục vận động Ủy ban châu Âu đẩy sớm cuộc rà soát tiêu chuẩn từ năm 2027 lên 2026, với lý do "điều kiện hỗ trợ chưa đủ" để tạo nhu cầu cho xe tải điện.

Thị trường xe tải điện châu Âu đang tăng tốc mạnh mẽ

Báo cáo của T&E cho thấy thực tế hoàn toàn trái ngược với lập luận của các hãng xe. Gần 6% xe tải mới tại châu Âu trong nửa cuối năm 2025 là xe điện. Đáng chú ý hơn, nếu chỉ tính các nhóm xe tải chịu quy định vào năm 2025 và 2030, tỷ lệ xe điện đã tăng gấp 2,5 lần chỉ trong hai năm — từ 1,4% giai đoạn báo cáo 2023 lên 3,5% trong nửa cuối 2025.

Một số thị trường châu Âu đã tiến rất xa. Thụy Điển dẫn đầu với tỷ lệ xe tải điện đạt 43%, tiếp theo là Hà Lan với 13% và Na Uy với 12%. Riêng Daimler Truck — một trong những hãng xe tải lớn nhất thế giới — đã tăng tỷ lệ bán xe tải điện từ 2,9% lên 7,5% chỉ sau khi mục tiêu 2025 bắt đầu có hiệu lực.

Giá xe mới là rào cản chính, không phải hạ tầng

Trái với lập luận của ngành, kết quả khảo sát 319 đội xe tải tại Pháp, Đức, Ý và Tây Ban Nha do T&E thực hiện năm 2025 cho thấy giá xe và phạm vi hoạt động mới là rào cản lớn nhất — chứ không phải hạ tầng sạc hay các yếu tố kinh tế khác. Hiện tại, xe tải điện vẫn đắt gấp 2–3 lần so với xe diesel tương đương.

Trong khi đó, điều kiện hỗ trợ tại EU thực tế khá tốt:

• Miễn phí cầu đường: Tại Đức — thị trường vận tải lớn nhất châu Âu chiếm hơn 25% hoạt động xe tải EU — xe tải điện được miễn hoàn toàn phí đường bộ, tiết kiệm khoảng 1,6 tỷ VND mỗi năm (€60.000) cho mỗi xe. Tổng cộng 47% hoạt động vận tải tại EU diễn ra ở các quốc gia đã áp dụng ưu đãi phí cầu đường cho xe không phát thải.
• Sạc depot là chủ yếu: Xe tải tại Đức chạy trung bình dưới 500 km/ngày, tại Hà Lan khoảng 530 km/ngày — phạm vi mà các mẫu xe tải điện thế hệ mới đã đáp ứng được. Do đó, 75% nhu cầu sạc có thể được đáp ứng bằng sạc chậm tại bãi đỗ (depot).
• Hạ tầng sạc công cộng: EU đã phân bổ gần 12.000 tỷ VND (€450 triệu) thông qua chương trình AFIF để tài trợ hơn 4.600 trụ sạc công cộng cho xe tải hạng nặng.

Về nhu cầu sạc siêu nhanh MCS (Megawatt Charging System — hệ thống sạc megawatt công suất lên tới 3,75 MW), ACEA cho rằng cần 35.000 trụ, nhưng nghiên cứu của ICCT năm 2025 kết luận chỉ cần 4.100–5.300 trụ MCS vào năm 2030 là đủ.

Mối đe dọa từ xe tải Trung Quốc

T&E cảnh báo rằng nếu châu Âu nới lỏng tiêu chuẩn, các hãng xe tải nội địa sẽ mất động lực đầu tư vào công nghệ sạch — trong khi các đối thủ Trung Quốc đang tiến vào thị trường EU với tốc độ chóng mặt. Hàng loạt hãng Trung Quốc đã công bố kế hoạch bán xe tải điện tại châu Âu ngay trong năm 2026:

• SANY e263: ra mắt chính thức tại châu Âu từ tháng 9/2025
• Windrose Global E700: lắp ráp tại Bỉ cho thị trường châu Âu
• SuperPanther eTopas 600: đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược với DHL Freight
• Sinotruk: công bố sản xuất xe tải điện và diesel tại Áo vào tháng 3/2026

Theo Reuters, hơn nửa tá hãng xe tải Trung Quốc đang lên kế hoạch bán xe tải hạng nặng tại châu Âu trong năm 2026.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Xu hướng điện hóa xe tải hạng nặng tại châu Âu mang đến nhiều bài học giá trị cho Việt Nam. Với hạ tầng trạm sạc đang được mở rộng nhanh chóng, Việt Nam có thể tham khảo mô hình sạc depot (sạc tại bãi đỗ) mà châu Âu đang chứng minh là giải pháp hiệu quả nhất cho vận tải hạng nặng.

VinFast hiện đã có các sản phẩm xe điện từ xe máy đến ô tô, và xu hướng toàn cầu hướng tới xe tải điện có thể là tín hiệu để các nhà sản xuất Việt Nam xem xét phát triển phân khúc này. Đặc biệt, việc các hãng xe tải Trung Quốc như SANY và Sinotruk gia nhập thị trường châu Âu đồng nghĩa với việc công nghệ xe tải điện sẽ ngày càng phổ biến và có giá thành rẻ hơn — điều có thể mang lại lợi ích cho thị trường vận tải Việt Nam trong tương lai gần. Bạn có thể theo dõi danh sách trạm sạc trên TramSac.me để cập nhật hạ tầng sạc xe điện tại Việt Nam.

Tổng kết

Thị trường xe tải điện châu Âu đang ở điểm bùng phát, với tốc độ tăng trưởng ấn tượng và các điều kiện hỗ trợ ngày càng hoàn thiện. Việc nới lỏng tiêu chuẩn khí thải vào thời điểm này không chỉ là bước lùi về môi trường mà còn là sai lầm chiến lược, khi các hãng xe Trung Quốc đang sẵn sàng lấp đầy mọi khoảng trống mà các nhà sản xuất châu Âu để lại. Bài học rõ ràng: tiêu chuẩn nghiêm ngặt không phải gánh nặng — mà là động lực thúc đẩy đổi mới và bảo vệ năng lực cạnh tranh.

Nguồn: CleanTechnica