Ủy ban châu Âu dành 1,5 tỷ EUR cho vay không lãi suất để hỗ trợ các nhà sản xuất pin xe điện

Theo ChargedEVs, Ủy ban châu Âu (European Commission) vừa chính thức mở kêu gọi đề xuất cho chương trình cho vay không lãi suất (interest-free loans) trị giá lên đến 1,5 tỷ EUR — tương đương khoảng 42.000 tỷ VND — dành cho các doanh nghiệp sản xuất pin xe điện (EV battery cells) đặt nhà máy trong Khu vực Kinh tế châu Âu (European Economic Area). Đây được xem là động thái mạnh mẽ nhất của châu Âu trong cuộc đua giành lại vị thế trên chuỗi cung ứng pin toàn cầu, vốn đang bị Trung Quốc chi phối với hơn 80% sản lượng.

Nội dung chính

Nguồn vốn của chương trình đến từ Quỹ Đổi mới (Innovation Fund), được tài trợ bằng doanh thu từ Hệ thống Giao dịch Phát thải của Liên minh châu Âu (EU Emissions Trading System). Hạn chót nộp đề xuất là ngày 30 tháng 9 năm 2026.

Theo điều kiện chương trình, các dự án phải đã đạt đến giai đoạn mở rộng quy mô (ramp-up phase) tại thời điểm mở kêu gọi. Khoản vay có thể trang trải đến 60% chi phí hợp lệ, với mức tối đa 500 triệu EUR (khoảng 14.000 tỷ VND) cho mỗi đơn vị thụ hưởng.

Ủy viên Khí hậu Wopke Hoekstra nhấn mạnh rằng đây là "giai đoạn quan trọng nhất và tốn kém vốn nhất trong quá trình mở rộng quy mô công nghiệp", khi các doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí vận hành cao trong khi doanh thu chưa ổn định — chính là khoảng trống giữa giai đoạn sản xuất ban đầu và hoạt động thương mại đầy đủ.

Bối cảnh ngành pin châu Âu: liên tiếp thất bại

Chương trình cho vay này ra đời trong bối cảnh ngành sản xuất pin châu Âu trải qua hàng loạt biến cố đáng lo ngại:

• Northvolt (Thụy Điển) — từng được kỳ vọng là "ngôi sao" pin châu Âu, đã phá sản vào năm 2024 và bán tài sản cho một công ty Mỹ.
• Cellforce (thuộc Porsche) — đóng cửa năm 2025.
• Automotive Cells Company (do Stellantis dẫn đầu) — hủy bỏ kế hoạch xây nhà máy tại Đức và Ý.
• Novo Energy (thuộc Volvo Cars) — bị đưa vào trạng thái "ngủ đông" từ tháng 1/2026.
• Morrow Batteries (Na Uy) — gặp khó khăn tài chính vào tháng 5/2026.

Những thất bại liên tiếp này khiến các hãng xe châu Âu ngày càng phụ thuộc vào nhà cung cấp pin Trung Quốc — cả về sản phẩm lẫn chuyên môn kỹ thuật. Trung Quốc hiện kiểm soát hơn 80% sản lượng pin toàn cầu, tạo ra thế gần như độc quyền.

Trước đó, chính Trung Quốc cũng đã sử dụng công cụ cho vay không lãi suất để hỗ trợ ngành công nghiệp xe điện trong nước phát triển vượt bậc, và Hoa Kỳ cũng từng áp dụng biện pháp tương tự. Giờ đây, châu Âu đang đi theo con đường này với hy vọng thu hẹp khoảng cách.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Cuộc đua sản xuất pin xe điện trên toàn cầu có tác động gián tiếp nhưng quan trọng đến Việt Nam. VinFast — nhà sản xuất xe điện hàng đầu Việt Nam — đang nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng pin riêng, và bất kỳ sự thay đổi nào trong cán cân cung-cầu pin toàn cầu đều ảnh hưởng đến chi phí và khả năng cạnh tranh của hãng.

Nếu châu Âu thành công trong việc xây dựng ngành pin nội địa, điều này có thể giúp đa dạng hóa nguồn cung toàn cầu, giảm sự phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất — từ đó giúp giá pin ổn định hơn cho tất cả các thị trường, bao gồm Việt Nam.

Đối với hạ tầng trạm sạc trong nước, chi phí pin giảm cũng đồng nghĩa với việc các trạm sạc tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng trở nên khả thi hơn về mặt kinh tế, góp phần thúc đẩy mạng lưới sạc xe điện tại Việt Nam phát triển nhanh hơn.

Tổng kết

Gói cho vay 1,5 tỷ EUR không lãi suất là nỗ lực đáng chú ý của châu Âu nhằm vực dậy ngành sản xuất pin đang gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, với hàng loạt dự án pin "nội địa" đã thất bại trong hai năm qua, câu hỏi đặt ra là liệu nguồn vốn này có đủ để cạnh tranh với năng lực sản xuất khổng lồ và lợi thế chi phí của Trung Quốc hay không. Dù kết quả ra sao, cuộc cạnh tranh này cho thấy pin xe điện đã trở thành vấn đề chiến lược quốc gia — không chỉ ở châu Âu mà trên toàn thế giới.

Nguồn: ChargedEVs