Tòa án Mỹ giữ nguyên giấy phép mỏ lithium Rhyolite Ridge của ioneer — mở đường khai thác nguồn cung pin xe điện nội địa

Theo ChargedEVs, Thẩm phán Liên bang Mỹ Cristina Silva vừa ra phán quyết vào ngày 30/3/2026, bác bỏ đơn kiện nhằm ngăn chặn dự án khai thác mỏ lithium-boron Rhyolite Ridge của công ty ioneer tại bang Nevada. Phán quyết này đồng nghĩa với việc giữ nguyên quyết định phê duyệt trước đó của Cục Quản lý Đất đai Liên bang (Bureau of Land Management — BLM), chính thức mở đường cho ioneer tiến hành xây dựng và khai thác một trong những mỏ lithium lớn nhất nước Mỹ.

Cuộc chiến pháp lý quanh loài hoa dại quý hiếm

Vụ kiện được khởi xướng bởi ba tổ chức — Trung tâm Đa dạng Sinh học (Center for Biological Diversity), Dự án Bảo vệ Western Shoshone và Tổ chức Giám sát Tài nguyên Great Basin. Họ cho rằng việc khai thác mỏ sẽ đe dọa sự sống còn của loài hoa kiều mạch Tiehm (Tiehm's buckwheat) — một loài thực vật quý hiếm nằm trong danh sách nguy cấp, với toàn bộ quần thể tự nhiên chỉ tồn tại trên diện tích khoảng 4 hectare nằm ngay trong khu vực dự án.

Tuy nhiên, Thẩm phán Silva kết luận rằng các cơ quan liên bang đã tuân thủ đầy đủ Đạo luật Bảo vệ Loài Nguy cấp (Endangered Species Act), Đạo luật Chính sách Đất Liên bang và Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia. Các biện pháp giảm thiểu tác động của ioneer được đánh giá là đủ tiêu chuẩn, bao gồm:

• Xây dựng hàng rào bảo vệ xung quanh môi trường sống của loài hoa
• Thiết lập vùng đệm giữa khu vực khai thác và nơi sinh sống của loài kiều mạch Tiehm
• Dự án chỉ ảnh hưởng đến 4,9% trong tổng diện tích 3,6 km² môi trường sống quan trọng của loài

Dù vậy, Patrick Donnelly — đại diện Trung tâm Đa dạng Sinh học — vẫn chỉ trích kế hoạch giảm thiểu tác động của ioneer là "không gì khác ngoài một lâu đài bằng giấy, không thể cứu được loài hoa quan trọng này." Phán quyết hiện vẫn có thể bị kháng cáo lên Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực 9 (Ninth Circuit).

Dự án trọng điểm cho chuỗi cung ứng pin xe điện Mỹ

Mỏ Rhyolite Ridge được kỳ vọng sản xuất 22.000 tấn lithium carbonate cấp pin (battery-grade lithium carbonate) mỗi năm, cùng với sản phẩm phụ là axit boric. Sản lượng này đủ để cung cấp lithium cho hơn 370.000 xe điện mỗi năm — một con số đáng kể trong bối cảnh Mỹ đang tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn cung lithium từ nước ngoài, đặc biệt là Trung Quốc.

Dự án đã nhận được khoản bảo lãnh vay từ Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) trị giá 996 triệu USD (khoảng 25.000 tỷ VND), được phê duyệt từ tháng 1/2025. ioneer cũng đã ký các hợp đồng bao tiêu sản phẩm (offtake agreement) dài hạn với nhiều đối tác lớn trong ngành xe điện:

• Ford Motor Company — hãng xe Mỹ đang đẩy mạnh chiến lược điện hóa
• Prime Planet Energy & Solutions — liên doanh giữa Toyota và Panasonic chuyên sản xuất pin xe điện
• EcoPro Innovation — tập đoàn vật liệu pin hàng đầu Hàn Quốc

James Calaway, Chủ tịch Điều hành ioneer, nhấn mạnh: "Nhu cầu về lithium và boron được khai thác và chế biến trong nước chưa bao giờ lớn đến vậy."

Theo lộ trình, ioneer dự kiến bắt đầu các công trình nền móng trong năm 2026 và đưa mỏ vào sản xuất thương mại từ năm 2028.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Cuộc đua khai thác lithium nội địa tại Mỹ là tín hiệu rõ ràng cho thấy các quốc gia lớn đang nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng pin xe điện, giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu tập trung tại Trung Quốc. Điều này có ý nghĩa trực tiếp với thị trường Việt Nam:

• VinFast và các nhà sản xuất xe điện tại Việt Nam sẽ được hưởng lợi nếu nguồn cung lithium toàn cầu ổn định hơn, giúp kiểm soát giá thành pin — linh kiện chiếm tới 30–40% giá xe điện
• Việt Nam cũng sở hữu trữ lượng đất hiếm đáng kể và đang được các đối tác quốc tế quan tâm hợp tác khai thác, tạo cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị pin xe điện toàn cầu
• Sự phát triển của ngành khai thác lithium sẽ gián tiếp thúc đẩy hạ tầng trạm sạc khi xe điện ngày càng phổ biến — bạn đọc có thể tra cứu danh sách trạm sạc xe điện tại Việt Nam trên TramSac.me

Tổng kết

Phán quyết của tòa án liên bang Mỹ là bước ngoặt quan trọng cho dự án mỏ lithium Rhyolite Ridge, đưa nước Mỹ tiến gần hơn tới mục tiêu tự chủ nguồn cung nguyên liệu pin xe điện. Dù cuộc tranh cãi về bảo tồn môi trường chưa kết thúc — với khả năng kháng cáo vẫn còn bỏ ngỏ — nhưng việc một dự án quy mô gần 1 tỷ USD có thể cung cấp lithium cho hàng trăm nghìn xe điện mỗi năm cho thấy ngành công nghiệp xe điện toàn cầu đang bước vào giai đoạn đầu tư hạ tầng nguyên liệu một cách nghiêm túc và quyết liệt.

Nguồn: ChargedEVs