Thuế quan xe điện EU có hiệu quả? Hãng phương Tây chuyển sản xuất về châu Âu, nhưng thương hiệu Trung Quốc vẫn tăng trưởng mạnh

Theo CleanTechnica, một phân tích mới từ tổ chức Transport & Environment (T&E) cho thấy các biện pháp thuế quan của Liên minh châu Âu (EU) đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc đã phát huy tác dụng ở một mức độ nhất định — nhưng bức tranh toàn cảnh phức tạp hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu.

Thuế quan thay đổi cục diện thị trường xe điện EU

Kể từ khi EU áp thuế bổ sung lên xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc, thị phần xe điện chạy pin (BEV) sản xuất tại Trung Quốc đã giảm từ mức đỉnh 22% (năm 2024) xuống còn 17% trong quý I/2026. Tuy nhiên, nguyên nhân chính không phải do các hãng Trung Quốc bán ít đi, mà chủ yếu vì các hãng phương Tây như Tesla, BMW và Volvo đã chuyển dây chuyền sản xuất từ Trung Quốc về châu Âu để tránh thuế.

Cụ thể, tỷ trọng của các thương hiệu phương Tây trong lượng xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc đã giảm từ 38% (năm 2024) xuống chỉ còn 23% trong quý I/2026. Riêng Tesla — từng chiếm 26% lượng xe điện nhập từ Trung Quốc — nay chỉ còn 19%.

Thương hiệu Trung Quốc vẫn bành trướng mạnh mẽ

Điều đáng chú ý là trong khi các hãng phương Tây rút lui khỏi nguồn cung Trung Quốc, thì chính các thương hiệu Trung Quốc lại đang chiếm hơn 50% tổng lượng xe điện BEV nhập khẩu từ nước này vào EU. BYD — chỉ chịu mức thuế 17% — đã tăng đáng kể lượng xe nhập khẩu. Trong khi đó, SAIC với mức thuế nặng hơn (35%) chứng kiến lượng nhập khẩu giảm gần một nửa.

Một chiến lược đáng lưu ý của các hãng Trung Quốc là chuyển hướng sang xe hybrid sạc điện (PHEV). Thị phần PHEV của các thương hiệu Trung Quốc tại EU đã tăng vọt từ chỉ 3% năm 2024 lên 13% trong năm 2026 — bởi xe PHEV không nằm trong phạm vi áp thuế.

Ngoài ra, xe điện Trung Quốc vẫn rẻ hơn trung bình 21% so với xe của các nhà sản xuất châu Âu, tạo nên lợi thế cạnh tranh rất lớn về giá.

Pin Trung Quốc — lỗ hổng lớn trong hàng rào thuế quan

Có lẽ phát hiện đáng lo ngại nhất trong báo cáo của T&E là lượng pin nhập khẩu từ Trung Quốc đã tăng gấp 7 lần trong giai đoạn 2020–2025, trong khi mặt hàng này gần như không chịu bất kỳ mức thuế nào. Hiện tại, các nhà sản xuất pin châu Âu chỉ đáp ứng chưa đến 25% sản lượng pin sản xuất tại EU.

T&E ước tính rằng nếu EU áp thuế 20% lên pin Trung Quốc, giá xe điện sản xuất tại EU chỉ tăng thêm khoảng 2,8% — một mức tăng nhỏ nhưng có thể tạo động lực lớn cho ngành công nghiệp pin nội địa.

Cảnh báo về tương lai

Lucien Mathieu, Giám đốc mảng ô tô tại T&E, nhấn mạnh rằng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp châu Âu trong lĩnh vực xe điện và công nghệ pin vẫn đang bị đe dọa. Kể từ tháng 9/2023, đã có 10 dự án nhà máy sản xuất xe điện của các hãng Trung Quốc được công bố tại EU, cho thấy xu hướng nội địa hóa sản xuất (onshoring) đang diễn ra mạnh mẽ.

Đặc biệt, nếu EU nới lỏng các mục tiêu giảm phát thải CO2, thị phần của các thương hiệu Trung Quốc có thể đạt tới 30% vào năm 2035 — gấp đôi so với mức 15% dự kiến nếu giữ nguyên các quy định hiện hành.

T&E đưa ra bốn khuyến nghị chính sách: mở rộng thuế quan sang pin nhập khẩu từ Trung Quốc, ngăn chặn việc lách thuế qua nước thứ ba ngoài EU, thông qua Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp EU (EU Industrial Accelerator Act) và luật về đội xe doanh nghiệp, đồng thời bảo vệ các mục tiêu CO2 cho năm 2030 và 2035.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Cuộc chiến thuế quan giữa EU và Trung Quốc trên thị trường xe điện mang đến nhiều bài học cho Việt Nam. Là quốc gia đang phát triển mạnh mẽ hạ tầng xe điện với sự dẫn dắt của VinFast và hệ thống trạm sạc ngày càng mở rộng, Việt Nam cần theo dõi sát diễn biến này.

Thứ nhất, việc xe điện và pin Trung Quốc có giá rẻ hơn đáng kể so với sản phẩm nội địa hoặc phương Tây đặt ra thách thức cạnh tranh trực tiếp cho VinFast trên cả sân nhà lẫn thị trường xuất khẩu. Thứ hai, kinh nghiệm EU cho thấy chỉ đánh thuế xe thành phẩm là chưa đủ — chuỗi cung ứng pin mới là yếu tố then chốt. Việt Nam với nguồn tài nguyên đất hiếm phong phú có cơ hội lớn để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị pin toàn cầu.

Người dùng xe điện tại Việt Nam có thể tra cứu danh sách trạm sạc trên toàn quốc để lên kế hoạch di chuyển thuận tiện hơn.

Tổng kết

Thuế quan của EU đã thành công một phần trong việc giảm lượng xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc, nhưng chủ yếu nhờ các hãng phương Tây chuyển sản xuất — chứ không phải vì các thương hiệu Trung Quốc suy yếu. Ngược lại, BYD và các hãng Trung Quốc khác đang thích ứng nhanh chóng bằng cách đa dạng hóa sản phẩm và nội địa hóa sản xuất tại châu Âu. Lỗ hổng lớn nhất nằm ở mảng pin — nơi Trung Quốc đang thống trị gần như không bị cản trở. Đây là cuộc đua dài hơi, và kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chính sách công nghiệp toàn diện chứ không chỉ riêng thuế quan.

Nguồn: CleanTechnica