Thuế ô tô doanh nghiệp yếu kém có nguy cơ khiến EU ngày càng phụ thuộc vào dầu mỏ

Theo CleanTechnica, một báo cáo mới từ tổ chức Transport & Environment (T&E) cho thấy 18 trong 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) đang thất bại trong việc tạo ra chính sách thuế đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp từ bỏ xe chạy xăng dầu và chuyển sang xe điện. Đây là một lỗ hổng chính sách nghiêm trọng, bởi xe công ty (company car) chiếm tới 59% tổng lượng xe đăng ký mới và tiêu thụ đến 78% lượng dầu nhập khẩu phục vụ cho xe mới tại EU.

Khoảng cách thuế chưa đủ bù đắp chênh lệch giá xe điện

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: tại 18 quốc gia, chênh lệch thuế giữa xe điện và xe chạy nhiên liệu hóa thạch không đủ lớn để bù đắp khoản chênh lệch giá trung bình khoảng 10.650 euro (khoảng 290 triệu VND) mà xe điện đắt hơn so với xe xăng tương đương vào năm 2025. Nói cách khác, dù có ưu đãi thuế, doanh nghiệp vẫn thấy xe xăng "hời" hơn về mặt tài chính.

Chỉ có 9 quốc gia EU tạo được mức chênh lệch thuế vượt qua khoản giá premium của xe điện, bao gồm Đan Mạch (dẫn đầu), Pháp, Bỉ, Thụy Điển, Phần Lan, Áo và Slovenia. Tại những quốc gia này, chính sách thuế thực sự khiến doanh nghiệp có lợi khi chọn xe điện.

Những thị trường lớn đang đi ngược xu hướng

Đức — nền kinh tế lớn nhất EU — lại là quốc gia đáng lo ngại nhất. Nước này chiếm tới 28% tổng số xe công ty chạy xăng dầu đăng ký mới trong toàn EU. Thay vì đánh thuế cao xe ô nhiễm, Đức thực chất đang trợ cấp ròng khoảng 10.000 euro cho mỗi xe xăng công ty — mức trợ cấp cao nhất trong khối. Quy đổi ra, khoản trợ cấp này tương đương 0,50 euro cho mỗi lít xăng mà xe đốt cháy.

Đáng chú ý, 13 quốc gia thành viên EU vẫn đang trợ cấp tài chính cho xe chạy xăng, thay vì đánh thuế nặng để hạn chế sử dụng. Trong khi đó, Pháp đánh thuế lên đến 25.000 euro cho xe công ty chạy xăng, tạo ra nguồn thu tương đương 10,30 euro mỗi lít — đối lập hoàn toàn với mô hình trợ cấp của Đức.

Kết quả rõ ràng: tại Pháp, tỷ lệ xe điện trong đăng ký xe công ty đạt 41,3% tính đến tháng 3/2026. Tại Bỉ, nhờ chính sách thuế mạnh mẽ, tỷ lệ này tăng vọt từ 8,8% năm 2021 lên 54,2% năm 2025. Trong khi đó, Ba Lan và Đức — hai thị trường chiếm phần lớn đăng ký xe phân khúc D — vẫn có tỷ lệ xe điện thấp do chính sách thuế yếu.

Quy định mới và lộ trình đề xuất

Để khắc phục tình trạng này, EU đang xem xét quy định Clean Corporate Vehicle (Xe công ty sạch), đặt mục tiêu 45% xe đăng ký mới của đội xe công ty lớn phải là xe điện vào năm 2030. Các quốc gia thành viên sẽ phải tự điều chỉnh chính sách thuế để đạt được mục tiêu này.

T&E khuyến nghị hai hành động chính: chấm dứt mọi hình thức trợ cấp cho xe chạy xăng, và giới hạn ưu đãi thuế xe điện chỉ dành cho các mẫu xe sản xuất tại châu Âu — nhằm vừa thúc đẩy điện hóa, vừa bảo vệ ngành công nghiệp ô tô nội địa.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Bài học từ EU cho thấy chính sách thuế đóng vai trò quyết định trong việc thúc đẩy chuyển đổi sang xe điện. Tại Việt Nam, Chính phủ đã áp dụng một số ưu đãi như miễn thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí trước bạ cho xe điện, tạo lợi thế đáng kể cho VinFast và các hãng xe điện khác. Tuy nhiên, phần lớn ưu đãi này nhắm vào người tiêu dùng cá nhân.

Đối với đội xe doanh nghiệp — taxi, xe công vụ, xe logistics — Việt Nam vẫn chưa có chính sách thuế riêng biệt đủ mạnh để thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi hàng loạt. Nếu tham khảo mô hình thành công của Bỉ hay Pháp, việc áp dụng ưu đãi thuế doanh nghiệp rõ ràng cho xe điện có thể là bước đi tiếp theo giúp tăng tốc quá trình điện hóa giao thông tại Việt Nam. Song song với đó, hạ tầng trạm sạc cần được mở rộng mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

Tổng kết

Báo cáo của T&E là lời cảnh tỉnh rõ ràng: khi xe công ty chiếm gần 60% lượng đăng ký mới và gần 80% dầu nhập khẩu cho xe mới, việc để chính sách thuế doanh nghiệp "trung lập" hoặc thậm chí trợ cấp xe xăng là đi ngược lại mục tiêu khí hậu. Những quốc gia có chính sách thuế mạnh như Bỉ và Pháp đã chứng minh rằng doanh nghiệp sẵn sàng chuyển sang xe điện — nếu tín hiệu tài chính đủ rõ ràng. Đây cũng là bài học quý giá cho Việt Nam trên hành trình xây dựng một hệ sinh thái giao thông xanh bền vững.

Nguồn: CleanTechnica