Thu phí tắc nghẽn tại New York: giảm ô nhiễm 22% và hàng loạt lợi ích bất ngờ sau một năm triển khai

Theo CleanTechnica, chương trình thu phí tắc nghẽn (congestion pricing) tại thành phố New York — được triển khai từ tháng 1/2025 — đã cho thấy những kết quả tích cực vượt kỳ vọng sau hơn một năm hoạt động. Không chỉ giảm ùn tắc giao thông, chương trình còn cải thiện đáng kể chất lượng không khí và mang lại nhiều lợi ích về sức khỏe cộng đồng.

Bụi mịn PM2.5 giảm mạnh, chất lượng không khí cải thiện rõ rệt

Trong 6 tháng đầu tiên, nồng độ bụi mịn PM2.5 trong Vùng Giảm Tắc Nghẽn (Congestion Relief Zone — CRZ) tại trung tâm Manhattan đã giảm 22%. Cụ thể, nồng độ PM2.5 trung bình hàng ngày giảm 3,05 microgram/m³ trong khu vực CRZ, giảm 1,07 microgram/m³ trên toàn thành phố 5 quận, và giảm 0,70 microgram/m³ tại các vùng ngoại ô lân cận.

Đây là mức giảm ấn tượng khi so sánh với các chương trình tương tự trên thế giới: Stockholm (Thụy Điển) chỉ đạt mức giảm 5–15% trong giai đoạn 2006–2010, còn London (Anh) ghi nhận mức giảm 7% từ 2019 đến 2022.

Để đặt các con số này trong bối cảnh sức khỏe, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) khuyến nghị mức phơi nhiễm PM2.5 hàng năm tối đa là 9 microgram/m³, trong khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn ở mức 5 microgram/m³.

Giao thông thông thoáng hơn, doanh thu đạt nửa tỷ USD

Về mặt giao thông, tổng lượng xe vào khu vực CRZ đã giảm khoảng 11%. Đáng chú ý, lượng xe tải hạng nặng giảm tới 18%, trong khi xe cá nhân giảm khoảng 9%. Tốc độ di chuyển trên các tuyến đường trong khu vực trung tâm (CBD) tăng 11%.

Mức phí hiện tại là khoảng 225.000 VND (9 USD) cho xe cá nhân và xe thương mại nhỏ trong giờ cao điểm. Doanh thu từ phí tắc nghẽn được dự kiến đạt khoảng 12.500 tỷ VND (500 triệu USD) vào cuối năm — nguồn ngân sách quan trọng để tái đầu tư vào hệ thống giao thông công cộng.

Tình trạng ùn tắc tại Manhattan hiện thấp hơn 25% so với dự báo nếu không có chương trình. Các khu vực xung quanh cũng hưởng lợi: quận Bronx giảm 10% thời gian chờ, các thành phố thuộc quận Bergen (New Jersey) giảm 14%, và Staten Island giảm khiêm tốn 5%.

Nghiên cứu nền tảng và mục tiêu ban đầu

Chương trình được xây dựng dựa trên nghiên cứu nền tảng năm 2020 của Đại học Cornell và City College of New York. Nghiên cứu này ước tính khoảng 1 triệu tấn khí nhà kính được thải ra hàng năm từ ô tô và xe tải tại Manhattan. Các nhà nghiên cứu dự báo thu phí tắc nghẽn sẽ giúp tăng 6% lượng hành khách sử dụng phương tiện công cộng, giảm 30% chuyến đi bằng xe cá nhân một người, và giảm 40% lượt taxi với mức phí 20 USD.

Giáo sư Oliver Gao — Giám đốc Trung tâm Giao thông, Môi trường và Sức khỏe Cộng đồng tại Cornell — nhận định: "Thu phí tắc nghẽn không chỉ cải thiện giao thông mà còn giúp giảm nồng độ chất ô nhiễm, nâng cao chất lượng không khí và mang lại lợi ích cho sức khỏe cộng đồng."

Ngoài ra, chương trình còn ghi nhận các lợi ích khác như giảm tai nạn giao thông, giảm tiếng ồn đô thị, người dân chuyển sang sử dụng phương tiện sạch hơn, và các công ty vận chuyển chủ động điều chỉnh lịch giao hàng sang giờ thấp điểm.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Bài học từ New York có ý nghĩa tham khảo quan trọng cho các đô thị lớn tại Việt Nam như TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội — nơi ô nhiễm không khí và ùn tắc giao thông đang là vấn đề nghiêm trọng. TP.HCM từng nhiều lần đề xuất các phương án thu phí xe vào trung tâm nhưng chưa triển khai được.

Trong bối cảnh thị trường xe điện Việt Nam đang phát triển nhanh với sự dẫn dắt của VinFast cùng hệ thống trạm sạc ngày càng mở rộng, việc kết hợp chính sách thu phí tắc nghẽn với ưu đãi cho xe điện (như miễn hoặc giảm phí cho xe không phát thải) có thể tạo ra động lực kép: vừa giảm ùn tắc, vừa thúc đẩy chuyển đổi xanh. Đây cũng là cách nhiều thành phố trên thế giới đang áp dụng để khuyến khích người dân sử dụng xe điện và phương tiện công cộng.

Tổng kết

Kết quả từ chương trình thu phí tắc nghẽn tại New York cho thấy đây không chỉ là công cụ quản lý giao thông mà còn là giải pháp môi trường và y tế công cộng hiệu quả. Với mức giảm 22% bụi mịn và 11% lưu lượng xe chỉ sau 6 tháng, mô hình này xứng đáng được các thành phố lớn trên thế giới — bao gồm Việt Nam — nghiên cứu và cân nhắc áp dụng.

Nguồn: CleanTechnica