Thị trường xe điện New Zealand hồi sinh ngoạn mục sau giai đoạn "chạm đáy"
Từng được kỳ vọng là "Na Uy của Thái Bình Dương," thị trường xe điện New Zealand sụp đổ sau khi chính phủ mới cắt bỏ ưu đãi thuế và áp phí đường bộ. Tuy nhiên, tỷ lệ xe điện plug-in đã bật tăng trở lại mức 30% sau khi rơi xuống chỉ 2% vào đầu năm 2024.
Theo CleanTechnica, thị trường xe điện New Zealand vừa trải qua một cuộc hồi sinh đáng kinh ngạc. Từng được giới phân tích kỳ vọng là "Na Uy của Thái Bình Dương" nhờ chính sách ưu đãi hào phóng, quốc gia này chứng kiến tỷ lệ xe plug-in lao dốc từ 37,7% vào tháng 12/2023 xuống chỉ còn 2% vào tháng 1/2024 — hậu quả trực tiếp từ việc chính phủ bảo thủ mới lên nắm quyền đã xóa bỏ ưu đãi thuế cho xe điện và áp dụng phí sử dụng đường bộ theo quãng đường. Câu chuyện này gợi lên nhiều suy nghĩ cho các thị trường xe điện đang phát triển, trong đó có Việt Nam.
Sụp đổ rồi hồi sinh — hành trình đầy kịch tính
Sự thay đổi chính sách đã tạo ra một cú sốc lớn cho ngành xe điện New Zealand. Doanh số xe thuần điện (BEV) và xe hybrid sạc ngoài (PHEV) gần như "bốc hơi" chỉ sau một đêm. Tuy nhiên, từ tháng 3/2026, thị trường bắt đầu phục hồi mạnh mẽ, với tỷ lệ xe plug-in leo lại mức khoảng 30% trong những tháng gần đây.
Các con số tăng trưởng rất ấn tượng: doanh số xe thuần điện tăng 231% so với cùng kỳ năm trước, trong khi doanh số PHEV gần như tăng gấp đôi. Đáng chú ý, doanh số xe xăng, dầu diesel và hybrid nhẹ (mild hybrid) đều giảm trong cùng giai đoạn.
New Zealand hiện đã cán mốc 100.000 xe thuần điện và 50.000 xe PHEV lưu hành trên đường. Tuy nhiên, con số này chỉ chiếm 3,38% tổng đội xe cả nước. Nhà phân tích James nhận định: "Ngay cả khi 100% xe đăng ký mới từ năm 2030 đều là xe điện, toàn bộ đội xe hạng nhẹ vẫn chỉ đạt 50% điện hóa vào năm 2040."
Xe Trung Quốc thống trị bảng xếp hạng
Bảng xếp hạng xe thuần điện bán chạy nhất tháng 7/2026 tại New Zealand cho thấy sự áp đảo của các thương hiệu Trung Quốc:
- Tesla Model Y — 403 xe
- Zeekr 7X — 151 xe
- BYD Atto 3 — 121 xe
- Geely EX 5 — 111 xe
- Toyota BZ4X — 110 xe
- Sea Lion 7 — 99 xe
- MG 4 — 98 xe
Ngoài Tesla Model Y giữ ngôi đầu bảng, phần lớn các vị trí còn lại thuộc về xe sản xuất tại Trung Quốc — từ BYD, Zeekr, Geely đến MG. Đặc biệt, hơn 200 chiếc Nissan Leaf đã qua sử dụng được nhập khẩu riêng trong tháng 7/2026, và Nissan Leaf là mẫu xe điện phổ biến thứ hai trong năm. Gần một phần tư tổng số xe điện trên đường tại New Zealand là Leaf, tạo ra nhu cầu lớn về đầu nối sạc CHAdeMO.
Chi phí nhiên liệu và lợi ích kinh tế
Giá xăng tại New Zealand hiện ở mức rất cao: xăng thường (91 Octane) dao động từ 3,00–3,15 đô la New Zealand/lít (khoảng 45.000–47.000 VND), xăng cao cấp (95 Octane) từ 3,25–3,40 NZD/lít, và dầu diesel từ 2,30–2,55 NZD/lít. Khoảng 50% chi phí nhiên liệu đến từ thuế tiêu thụ đặc biệt, phí phát thải và thuế hàng hóa dịch vụ 15%.
Trong khi đó, giá điện vào khoảng 39–50 xu NZ/kWh (khoảng 5.800–7.500 VND), chủ yếu từ nguồn thủy điện. Theo ước tính của Concept Consulting, việc điện hóa giao thông đường bộ có thể thay thế khoảng 190 petajoule nhiên liệu lỏng nhập khẩu bằng 49 petajoule điện nội địa, tiết kiệm khoảng 2,9 tỷ đô la New Zealand mỗi năm (tương đương hơn 44.000 tỷ VND).
Ý nghĩa với thị trường Việt Nam
Câu chuyện New Zealand mang đến bài học quan trọng cho Việt Nam: chính sách ưu đãi đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy hoặc kìm hãm thị trường xe điện. Việt Nam hiện đang hưởng chính sách ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí trước bạ cho xe điện — nếu các chính sách này bị thay đổi đột ngột, thị trường có thể chịu tác động tương tự.
Với VinFast đang mở rộng mạnh mẽ và hạ tầng trạm sạc xe điện ngày càng phủ rộng khắp cả nước, Việt Nam có lợi thế là có hãng xe điện nội địa dẫn dắt thị trường. Điều này giúp giảm sự phụ thuộc vào xe nhập khẩu — vốn là yếu tố chính tại New Zealand. Bạn có thể theo dõi mạng lưới trạm sạc trên TramSac.me để cập nhật tình hình hạ tầng sạc mới nhất.
Tổng kết
Thị trường xe điện New Zealand là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy chính sách có thể "tạo ra" hoặc "phá hủy" một xu hướng chuyển đổi năng lượng chỉ trong vài tháng. Dù vậy, sự hồi phục mạnh mẽ cũng cho thấy xu hướng điện hóa giao thông là không thể đảo ngược — khi giá xe giảm và lợi ích kinh tế ngày càng rõ ràng, người tiêu dùng sẽ tự tìm đến xe điện bất chấp rào cản chính sách.
Nguồn: CleanTechnica
