Thế giới có thực sự cần công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0?

Theo Carbon Brief (qua CleanTechnica), công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon — viết tắt là CCS (Carbon Capture & Storage) — đang là tâm điểm tranh luận trong giới năng lượng và khí hậu toàn cầu. Ý tưởng nghe rất hấp dẫn: thu giữ khí CO2 phát thải từ nhà máy điện hoặc cơ sở công nghiệp, sau đó bơm xuống lòng đất để lưu trữ vĩnh viễn, ngăn không cho khí nhà kính làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế đang đặt ra nhiều câu hỏi lớn.

Thực trạng CCS trên toàn cầu — con số biết nói

Tính đến tháng 2/2026, toàn thế giới chỉ có 75 dự án CCS đang vận hành, thu giữ tổng cộng khoảng 62,5 triệu tấn CO2 mỗi năm. Nghe có vẻ nhiều, nhưng con số này chỉ tương đương chưa đến 0,2% tổng lượng phát thải từ nhiên liệu hóa thạch trên toàn cầu. Đáng chú ý hơn, phần lớn công suất CCS hiện tại phục vụ cho hoạt động khai thác dầu tăng cường (enhanced oil recovery) — tức là bơm CO2 xuống lòng đất để... hút thêm dầu lên, chứ không phải để bảo vệ môi trường.

Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) từng mô tả CCS là yếu tố "then chốt" để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (net-zero), với các mô hình dự báo công suất CCS cần tăng gấp 30 lần mức hiện tại vào năm 2035. Tuy nhiên, chính IEA cũng đã phải giảm 1/3 dự báo về CCS trong lĩnh vực điện lực kể từ năm 2021, do tốc độ triển khai quá chậm và chi phí năng lượng tái tạo giảm mạnh.

Những lời chỉ trích ngày càng gay gắt

Giới phê bình đưa ra hàng loạt luận điểm đáng lo ngại:

• Hiệu suất thu giữ thực tế rất thấp: Trong khi các nhà phát triển hứa hẹn tỷ lệ thu giữ CO2 lên đến 95%, thực tế các dự án chỉ đạt từ 17% đến 80% — một khoảng cách rất lớn so với cam kết.
• Chi phí cao so với năng lượng tái tạo: Khi giá điện mặt trời và điện gió tiếp tục lao dốc, CCS ngày càng khó cạnh tranh về mặt kinh tế.
• Không có bằng chứng giảm chi phí: Một nghiên cứu từ Đại học Oxford cho thấy "không có bằng chứng" nào cho thấy chi phí CCS đang giảm theo thời gian — khác hoàn toàn với quỹ đạo giá thành của pin lithium-ion hay tấm pin mặt trời.
• Nguy cơ kéo dài kỷ nguyên nhiên liệu hóa thạch: Nhiều chuyên gia cảnh báo CCS có thể trở thành "cái cớ" để ngành công nghiệp dầu khí tiếp tục hoạt động, thay vì chuyển đổi sang năng lượng sạch.

Bản thân IPCC cũng nhấn mạnh rằng năng lượng tái tạo sẽ đóng góp nhiều hơn hẳn so với CCS trong lộ trình đạt net-zero.

Bài học từ Vương quốc Anh

Chính phủ Anh đã cam kết chi tới 21,7 tỷ bảng Anh (khoảng 690.000 tỷ VND) trong 25 năm cho 5 cụm dự án CCS, dự kiến vận hành vào cuối thập niên 2020. Tuy nhiên, Ủy ban Biến đổi Khí hậu của Anh đánh giá CCS chỉ đóng góp khoảng 8% mức giảm phát thải cần thiết vào năm 2050 — một tỷ lệ khiêm tốn so với khoản đầu tư khổng lồ.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Cuộc tranh luận về CCS trên thế giới mang đến bài học quan trọng cho Việt Nam. Thay vì đặt cược vào các công nghệ đắt đỏ và chưa được chứng minh hiệu quả, việc đẩy mạnh điện khí hóa giao thông — bao gồm phát triển xe điện và hạ tầng trạm sạc — có thể là con đường thiết thực và hiệu quả hơn để giảm phát thải.

Với sự phát triển nhanh chóng của VinFast và mạng lưới trạm sạc xe điện đang mở rộng trên khắp cả nước, Việt Nam đang đi đúng hướng khi ưu tiên giải pháp điện khí hóa trực tiếp. Mỗi chiếc xe điện thay thế xe xăng chính là một hình thức "thu giữ carbon" hiệu quả nhất — bằng cách không phát thải ngay từ đầu.

Bạn có thể theo dõi bản đồ trạm sạc xe điện trên toàn quốc tại TramSac.me để tìm điểm sạc gần nhất.

Tổng kết

CCS vẫn xuất hiện trong hầu hết các mô hình khí hậu toàn cầu, nhưng hiệu suất thực tế đang tụt xa so với kỳ vọng. Với chỉ 0,2% lượng phát thải được xử lý, chi phí không giảm và tỷ lệ thu giữ thấp, vai trò thực sự của CCS trong lộ trình net-zero vẫn còn nhiều dấu hỏi. Trong khi đó, năng lượng tái tạo và điện khí hóa giao thông — những giải pháp đã được chứng minh — tiếp tục chứng tỏ hiệu quả vượt trội cả về chi phí lẫn tác động môi trường.

Nguồn: CleanTechnica