Tàu hydro chiếm sóng truyền thông, nhưng tàu chạy pin mới là lựa chọn thực tế

Theo CleanTechnica, chuyến tàu chở khách chạy hydro đầu tiên của Ấn Độ vừa ra mắt với danh hiệu ấn tượng: đoàn tàu hydro mạnh nhất thế giới. Đó là một thành tựu kỹ thuật đáng ghi nhận, nhưng liệu đó có phải điều các nhà vận hành đường sắt thực sự cần? Dữ liệu thực tế từ châu Âu cho thấy một bức tranh khác — tàu chạy pin (battery-electric train) mới là công nghệ đang âm thầm thắng thế trên đường ray.

Tỷ lệ triển khai: Pin vượt trội hydro

Số liệu quý II/2026 vẽ nên bức tranh rõ ràng về cuộc đua giữa hai công nghệ không phát thải trên đường sắt. Đội tàu chạy pin đạt tỷ lệ triển khai trung bình 85,9% tính theo trọng số đội tàu, trong khi tàu hydro chỉ đạt 70,8%. Ngay cả khi tính theo trọng số bằng nhau, khoảng cách vẫn đáng kể: 79,8% so với 74,6%.

Nói cách khác, cứ 10 tàu chạy pin thì gần 9 chiếc sẵn sàng phục vụ hành khách vào bất kỳ thời điểm nào. Với tàu hydro, con số này chỉ là 7 trên 10.

Bài học từ nước Đức

Đức — quốc gia đi đầu trong việc thử nghiệm cả hai công nghệ — cung cấp những dữ liệu thực tế có giá trị.

Phía tàu hydro: Nhiều rắc rối

Tuyến Heidekrautbahn vận hành 7 đoàn tàu Mireo Plus H, đạt tỷ lệ triển khai 85,7% — con số ấn tượng nhất trong nhóm hydro, nhưng chỉ sau khi khắc phục hàng loạt sự cố về nguồn cung hydro ban đầu.

Tại Lower Saxony (Hạ Saxony), đội 14 tàu Alstom Coradia iLint gặp tình trạng nghiêm trọng hơn nhiều. Đến tháng 8/2025, chỉ còn 4 trên 14 tàu hoạt động được do thiếu module pin nhiên liệu (fuel-cell module) thay thế.

Đội tàu RMV Taunus với 27 đoàn tàu hydro cũng trải qua quá trình triển khai đầy trắc trở. Đến năm 2026, chỉ khoảng 18 trên 27 tàu được đưa vào vận hành, và 16 tàu diesel vẫn phải chạy dự phòng — điều này đặt dấu hỏi lớn về khả năng thay thế hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch của công nghệ hydro.

Phía tàu chạy pin: Ổn định và mở rộng

Ngược lại, đội 55 tàu chạy pin tại Schleswig-Holstein đã triển khai toàn bộ dù gặp một số lỗi phần mềm ban đầu. Tại Đông Brandenburg, 31 tàu pin đạt tỷ lệ triển khai 91,9%. Tuyến Ortenau với 27 đoàn tàu cũng đạt mức ấn tượng 88,9%.

Về quy mô, đội tàu chạy pin tại Đức hiện có khoảng 124 đoàn tàu đang vận hành cùng hơn 140 đoàn tàu đã đặt hàng. Trong khi đó, tàu hydro chỉ có khoảng 49 đoàn tàu tập trung tại ba tuyến triển khai, và không có đợt mua sắm lớn nào tiếp theo được xác nhận.

Đáng chú ý, chính bang Lower Saxony — sau trải nghiệm thực tế với tàu hydro — đã chuyển hướng sang mua tàu chạy pin cho các đơn hàng tiếp theo. Đây là tín hiệu mạnh mẽ từ chính những đơn vị đã vận hành cả hai công nghệ.

Tàu hydro của Ấn Độ: Ấn tượng nhưng cần chứng minh

Đoàn tàu hydro mới của Ấn Độ được đánh giá là "lớn, mạnh mẽ và thú vị về mặt kỹ thuật". Tuy nhiên, theo tác giả Michael Barnard, giá trị thực sự của nó chỉ được chứng minh khi có thể cung cấp dịch vụ chở khách ổn định, và quan trọng hơn, khi Indian Railways quyết định đặt thêm đoàn tàu sau khi đánh giá chi phí bảo trì và vận hành dài hạn.

"Tín hiệu mạnh nhất sẽ là khi một nhà vận hành chạy một đội tàu đáng kể trong nhiều năm, thấy rõ chi phí bảo trì và nhiên liệu thực tế, đạt tỷ lệ sẵn sàng cao mà không cần tàu diesel dự phòng, rồi tự nguyện đặt thêm một đội tàu lớn nữa."

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Dù Việt Nam chưa có hệ thống đường sắt điện khí hóa hiện đại, bài học từ châu Âu mang nhiều hàm ý quan trọng cho chiến lược phát triển giao thông xanh trong nước.

Thứ nhất, công nghệ pin đang chứng minh tính thực tiễn cao hơn hydro trong lĩnh vực vận tải. Điều này củng cố hướng đi của các doanh nghiệp Việt Nam như VinFast khi tập trung vào xe điện chạy pin thay vì hydro.

Thứ hai, hạ tầng sạc điện — vốn đang được mở rộng nhanh chóng tại Việt Nam — có thể tận dụng lưới điện sẵn có, trong khi hạ tầng hydro đòi hỏi hệ thống sản xuất, vận chuyển và nạp nhiên liệu riêng biệt, phức tạp hơn rất nhiều.

Với các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM, lựa chọn công nghệ pin cho những tuyến chưa được điện khí hóa hoàn toàn có thể là giải pháp hợp lý hơn so với hydro, dựa trên kinh nghiệm thực tế từ Đức.

Tổng kết

Tàu hydro tạo ra những tiêu đề hấp dẫn trên mặt báo, nhưng dữ liệu vận hành thực tế lại nghiêng về phía tàu chạy pin. Với tỷ lệ triển khai cao hơn, quy mô đội tàu lớn hơn và chi phí hạ tầng thấp hơn, công nghệ pin đang dần trở thành lựa chọn mặc định cho các tuyến đường sắt không phát thải trên toàn cầu. Điều quan trọng không phải là công nghệ nào gây ấn tượng nhất, mà là công nghệ nào thực sự chạy mỗi ngày.

Nguồn: CleanTechnica