Tàu hỏa năng lượng mặt trời đầu tiên của Mỹ Latinh — hành trình không phát thải trên cung đường thương mại 10.000 năm tuổi tại Argentina

Theo Electrek, tại tỉnh Jujuy phía tây bắc Argentina, một đoàn tàu hỏa chạy hoàn toàn bằng năng lượng mặt trời đang âm thầm viết nên câu chuyện giao thông xanh đầy cảm hứng. Tren Solar de la Quebrada — tàu hỏa chở khách sử dụng năng lượng mặt trời đầu tiên của khu vực Mỹ Latinh — vừa kỷ niệm hai năm vận hành, đưa hàng chục nghìn du khách khám phá hẻm núi Quebrada de Humahuaca, một di sản thế giới được UNESCO công nhận từ năm 2003.

Hành trình không phát thải trên cung đường cổ đại

Tuyến tàu kết nối hai thị trấn Volcán và Tilcara, với chiều dài khoảng 42 km một chiều (tổng hành trình khứ hồi khoảng 84 km). Hẻm núi Quebrada de Humahuaca không chỉ là một kỳ quan thiên nhiên mà còn là cung đường thương mại có lịch sử hơn 10.000 năm, từng đóng vai trò huyết mạch kết nối vùng cao nguyên Andes với vùng đất thấp, phục vụ cho hoạt động di cư và giao thương từ thời tiền sử.

Điểm đặc biệt của Tren Solar nằm ở hệ thống năng lượng hoàn toàn sạch. Đoàn tàu được trang bị cụm pin lithium-ion dung lượng 352 kWh, đủ sức hoàn thành toàn bộ hành trình khứ hồi chỉ với một lần sạc đầy. Dọc tuyến đường có sáu nhà ga được lắp đặt trạm sạc kiểu xe điện (EV charger), toàn bộ lấy điện từ một trang trại năng lượng mặt trời công suất 6 MW kèm hệ thống pin lưu trữ dự phòng cố định.

Kết quả: không một gram CO₂ nào được thải ra trong toàn bộ quá trình vận hành — từ khâu sạc pin đến khi tàu chạy.

90.000 hành khách trong hai năm — con số ấn tượng

Tính đến năm 2026, Tren Solar đã vận chuyển khoảng 90.000 lượt hành khách. Đoàn tàu có sức chứa lên tới 388 người, trong đó có 72 ghế ngồi cố định. Đáng chú ý, khoảng 30.000 hành khách (chiếm một phần ba tổng số) được tiếp cận dịch vụ thông qua các chương trình trách nhiệm xã hội — cho thấy dự án không chỉ hướng đến du lịch mà còn phục vụ cộng đồng địa phương.

Về kế hoạch mở rộng, giai đoạn 1 hiện tại kết nối Volcán với Tilcara. Tầm nhìn dài hạn bao gồm việc kéo dài tuyến về phía bắc đến Humahuaca và sau cùng là La Quiaca — thị trấn biên giới giáp Bolivia, dù chưa có lịch trình cụ thể được công bố.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Dự án Tren Solar mang đến nhiều bài học giá trị cho Việt Nam — quốc gia đang đẩy mạnh chuyển đổi giao thông xanh. Với tiềm năng bức xạ mặt trời dồi dào, đặc biệt tại miền Trung và miền Nam, Việt Nam hoàn toàn có thể ứng dụng mô hình tương tự cho các tuyến đường sắt du lịch như tuyến leo núi Fansipan hay đường sắt răng cưa qua đèo Hải Vân nếu được khôi phục.

Trên lĩnh vực xe điện, Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể với hệ sinh thái của VinFast và mạng lưới trạm sạc ngày càng mở rộng trên toàn quốc. Mô hình kết hợp năng lượng mặt trời với pin lưu trữ để cấp điện cho trạm sạc — giống cách Argentina vận hành trang trại 6 MW cho Tren Solar — có thể là hướng đi tiềm năng cho các trạm sạc xe điện tại Việt Nam, đặc biệt ở những khu vực chưa có lưới điện mạnh.

Ngoài ra, việc Argentina tích hợp giao thông xanh với bảo tồn di sản UNESCO cũng là mô hình đáng tham khảo cho các điểm du lịch di sản tại Việt Nam như Hội An, Huế hay Tràng An — nơi có thể triển khai phương tiện điện để giảm thiểu tác động môi trường.

Tổng kết

Tren Solar de la Quebrada chứng minh rằng năng lượng mặt trời không chỉ dành cho mái nhà hay cánh đồng pin — mà có thể vận hành cả một hệ thống đường sắt chở khách hoàn chỉnh, không phát thải. Với 90.000 hành khách sau hai năm và kế hoạch mở rộng đầy tham vọng, đây là minh chứng sống động cho thấy giao thông bền vững có thể đi đôi với bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch. Đối với Việt Nam, dự án này gợi mở nhiều ý tưởng về cách kết hợp năng lượng tái tạo với hạ tầng sạc xe điện và giao thông công cộng xanh.

Nguồn: Electrek