Stellantis muốn lắp ráp xe điện Trung Quốc Leapmotor tại nhà máy bỏ không ở Canada — vấp phải phản đối dữ dội từ chính quyền và công đoàn

Theo Electrek, Stellantis đang trong giai đoạn đàm phán ban đầu để lắp ráp xe điện từ đối tác Trung Quốc Leapmotor tại nhà máy Brampton, tỉnh Ontario, Canada — một cơ sở đã ngừng hoạt động hơn hai năm qua. Thông tin được Bloomberg đưa tin cho thấy đây là động thái gây tranh cãi lớn, khi nhà máy này từng nhận hơn 529 triệu USD trợ cấp liên bang để sản xuất xe Jeep.

Chi tiết về kế hoạch và bối cảnh nhà máy Brampton

Nhà máy lắp ráp Brampton đã nằm im lìm suốt hơn hai năm. Trước đó, Stellantis cam kết đầu tư 3,6 tỷ USD vào Ontario, bao gồm việc chuyển đổi nhà máy này để sản xuất mẫu Jeep Compass chạy điện, với hơn 529 triệu USD (khoảng 13.200 tỷ VND) trợ cấp từ Quỹ Đổi mới Chiến lược của Canada. Hãng cũng cam kết duy trì trung bình 4.475 nhân viên toàn thời gian tại Canada đến tháng 12/2035.

Tuy nhiên, vào tháng 10/2025, Stellantis bất ngờ thông báo chuyển việc sản xuất Jeep Compass sang bang Illinois, Mỹ, viện dẫn lý do thuế quan khiến sản xuất xuyên biên giới không còn khả thi về kinh tế. Chính phủ Canada đã khởi động thủ tục giải quyết tranh chấp để thu hồi tiền trợ cấp.

Giờ đây, Stellantis đề xuất sử dụng nhà máy Brampton để lắp ráp xe điện Leapmotor theo hình thức CKD (completely knock-down) — tức nhập bộ linh kiện rời từ Trung Quốc và lắp ráp tại chỗ, với sự tham gia rất ít của chuỗi cung ứng nội địa Canada. Đây là mô hình mà Leapmotor đang áp dụng tại Mexico và Brazil.

Leapmotor — đối tác Trung Quốc đang lên của Stellantis

Stellantis mua 20% cổ phần Leapmotor vào năm 2023 với giá khoảng 1,5 tỷ EUR (khoảng 1,6 tỷ USD, tương đương hơn 40.000 tỷ VND), đồng thời thành lập liên doanh Leapmotor International để phân phối xe điện Trung Quốc ra toàn cầu. Leapmotor đã giao hơn 100.000 xe mỗi quý trong bốn quý liên tiếp, với các mẫu xe giá rẻ như crossover A10 có giá chỉ khoảng 237 triệu VND (9.500 USD).

Phản đối dữ dội từ chính quyền, công đoàn và ngành công nghiệp

Đề xuất này lập tức vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ. Thủ hiến Ontario Doug Ford tuyên bố chính quyền của ông "hoàn toàn phản đối" các cuộc đàm phán này. Mối lo ngại chính là hình thức lắp ráp CKD sẽ tạo ra rất ít việc làm so với sản xuất truyền thống, đồng thời loại bỏ hoàn toàn các nhà cung cấp linh kiện Canada.

Chủ tịch công đoàn Unifor Lana Payne — đại diện cho khoảng 3.000 công nhân đã bị sa thải tại nhà máy — thẳng thắn nhận định: "Đây không phải là đề xuất về lắp ráp và sản xuất. Đây là bộ linh kiện rời và đó là một vấn đề rất lớn. Nó không sử dụng chuỗi cung ứng Canada và tạo ra rất ít việc làm."

Flavio Volpe, Chủ tịch Hiệp hội Nhà sản xuất Linh kiện Ô tô Canada, cảnh báo rằng việc cho phép bộ linh kiện CKD Trung Quốc vào nhà máy sẽ "đóng băng" hàng trăm nhà cung cấp phụ tùng ô tô trong nước.

Bối cảnh thuế quan phức tạp

Vào tháng 1/2026, Thủ tướng Canada Mark Carney đã đàm phán với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình để giảm thuế nhập khẩu xe điện từ 100% xuống còn 6,1%. Thỏa thuận giới hạn lượng xe điện Trung Quốc nhập vào Canada ở mức 49.000 chiếc ban đầu, tăng lên 70.000 chiếc trong vòng 5 năm.

Tuy nhiên, phía Mỹ đã phát tín hiệu sẽ không cho phép xe Trung Quốc xâm nhập thị trường Mỹ qua ngả Canada. Thuế quan lên đến 100% có thể được áp dụng lên hàng hóa Canada nếu nước này mở rộng quan hệ ô tô với Trung Quốc. Điều này có nghĩa xe Leapmotor lắp ráp tại Brampton gần như chỉ có thể bán trong thị trường nội địa Canada — một thị trường khá khiêm tốn.

Về phía Stellantis, người phát ngôn LouAnn Gosselin cho biết công ty đang "tích cực đánh giá các chương trình tương lai cho Brampton, với mục tiêu đảm bảo mọi quyết định đầu tư đều bền vững", nhưng không xác nhận hay phủ nhận cụ thể về các cuộc đàm phán với Leapmotor.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của Stellantis và Leapmotor tại Canada phản ánh xu hướng toàn cầu hóa ngày càng phức tạp trong ngành xe điện. Tại Việt Nam, thị trường xe điện đang phát triển nhanh với VinFast là thương hiệu nội địa dẫn đầu. Mô hình CKD cũng không xa lạ tại Việt Nam — nhiều hãng ô tô đã và đang lắp ráp xe từ bộ linh kiện nhập khẩu.

Điều đáng chú ý là các mẫu xe điện giá rẻ của Leapmotor, như crossover A10 giá chỉ khoảng 237 triệu VND, nếu được phân phối tại Việt Nam sẽ tạo ra sức cạnh tranh đáng kể. Khi thị trường xe điện Việt Nam mở rộng, hạ tầng trạm sạc cũng cần phát triển tương ứng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dùng.

Tổng kết

Kế hoạch lắp ráp xe điện Leapmotor tại Canada của Stellantis đang đối mặt với rào cản chính trị và xã hội rất lớn. Dù có thể giúp tận dụng nhà máy bỏ không, hình thức CKD tạo quá ít giá trị gia tăng cho nền kinh tế Canada. Trong bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ-Trung và cuộc đua xe điện toàn cầu ngày càng khốc liệt, đây là minh chứng rõ nét cho thấy yếu tố địa chính trị đang định hình lại ngành công nghiệp ô tô thế giới.

Nguồn: Electrek