Startup Ấn Độ tuyên bố đột phá với động cơ xe điện không cần đất hiếm — chỉ với 5 triệu USD vốn đầu tư

Theo Electrek, một startup nhỏ tại Bengaluru (Ấn Độ) có tên Vimag Labs vừa gây chú ý lớn trong ngành xe điện khi được cấp bằng sáng chế thứ 5 tại Ấn Độ cho công nghệ động cơ điện hoạt động hoàn toàn không cần nam châm đất hiếm (rare-earth magnets). Với số vốn chỉ khoảng 125 tỷ VND (5 triệu USD), công ty non trẻ này đang thách thức một bài toán mà cả Tesla, GM lẫn các hãng xe lớn nhất thế giới vẫn chưa thể giải quyết triệt để: làm sao chế tạo động cơ xe điện cạnh tranh mà không phụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc.

Công nghệ Virtual Magnet — thay nam châm vật lý bằng phần mềm

Vimag Labs được thành lập vào tháng 9/2025, nhận vốn đầu tư từ quỹ Accel Partners cùng Chakra Growth Fund và Thinkuvate. Sản phẩm cốt lõi của họ là động cơ đồng bộ nam châm ảo, viết tắt là VMSM (Virtual Magnet Synchronous Motor) — một thiết kế thay thế hoàn toàn nam châm vĩnh cửu bằng từ trường được tạo ra theo thời gian thực thông qua điện tử công suất (power electronics) và thuật toán điều khiển độc quyền.

CEO Manish Seth cho biết thiết kế này là thành quả của hơn 87.600 giờ kỹ thuật. Động cơ VMSM vẫn giữ cấu hình không chổi than (brushless), không vòng trượt (slip-ring-free), nhưng tạo mô-men xoắn thông qua từ trường do phần mềm điều khiển thay vì dựa vào nam châm cố định. Nói cách khác, đây là động cơ "thông minh" — dùng thuật toán để mô phỏng hiệu ứng nam châm vĩnh cửu.

Vì sao thế giới cần thoát khỏi đất hiếm?

Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 91% hoạt động tinh chế đất hiếm và 94% sản lượng nam châm vĩnh cửu thiêu kết toàn cầu — hai thành phần thiết yếu trong hầu hết động cơ xe điện hiện nay. Tháng 4/2025, Bắc Kinh áp đặt hạn chế xuất khẩu nguyên tố đất hiếm nặng, gây áp lực trực tiếp lên các nhà sản xuất ô tô tại Mỹ và châu Âu. Dù lệnh hạn chế được tạm dừng leo thang vào tháng 11/2025, rủi ro chuỗi cung ứng vẫn hiện hữu và thúc đẩy các hãng xe tìm kiếm giải pháp thay thế.

Vimag Labs không phải đơn vị duy nhất trong cuộc đua này. Tesla đã công bố kế hoạch phát triển động cơ không nam châm. GM và Stellantis đầu tư vào Niron Magnetics để nghiên cứu nam châm sắt-nitơ thay thế. Valeo đặt mục tiêu thương mại hóa động cơ "iBEE" không đất hiếm vào năm 2028. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có hệ thống dẫn động không đất hiếm nào đạt đến giai đoạn sản xuất hàng loạt.

Còn những thách thức phía trước

Vimag Labs tuyên bố động cơ VMSM có hiệu suất tương đương các động cơ nam châm vĩnh cửu truyền thống và đang thử nghiệm với các nhà sản xuất xe hai bánh cùng xe du lịch tại Ấn Độ. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kết quả chưa được kiểm chứng độc lập ở quy mô sản xuất. Hiệu suất năng lượng — yếu tố quyết định quãng đường di chuyển của xe điện — thường là điểm yếu cố hữu của các thiết kế động cơ không nam châm.

Với quy mô chỉ 125 tỷ VND, Vimag Labs vẫn là một "chú David" trước các "Goliath" như Tesla hay GM. Nhưng nếu công nghệ VMSM chứng minh được hiệu quả trên thực tế, đây có thể là bước ngoặt giúp toàn ngành xe điện giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng đất hiếm do Trung Quốc chi phối.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Đối với Việt Nam, nơi VinFast đang đẩy mạnh sản xuất xe điện với tham vọng vươn ra thị trường quốc tế, vấn đề nguồn cung đất hiếm cũng rất đáng quan tâm. Việt Nam sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới nhưng năng lực khai thác và chế biến còn hạn chế, phần lớn vẫn phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.

Nếu công nghệ động cơ không đất hiếm trở nên khả thi ở quy mô thương mại, các nhà sản xuất xe điện Việt Nam có thể hưởng lợi kép: vừa giảm chi phí nguyên liệu, vừa chủ động hơn trong chuỗi cung ứng. Đồng thời, hạ tầng trạm sạc xe điện tại Việt Nam đang được mở rộng nhanh chóng, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển chung của hệ sinh thái xe điện trong nước.

Tổng kết

Bằng sáng chế thứ 5 của Vimag Labs cho thấy xu hướng tìm kiếm giải pháp thay thế đất hiếm trong động cơ xe điện đang ngày càng nóng. Dù con đường từ phòng thí nghiệm đến dây chuyền sản xuất hàng loạt vẫn còn dài, mỗi bước tiến như VMSM đều đáng được theo dõi — bởi nó mang đến hy vọng về một ngành xe điện ít phụ thuộc hơn vào bất kỳ quốc gia nào và bền vững hơn về dài hạn.

Nguồn: Electrek