SpaceX muốn phóng thêm 1 triệu vệ tinh lên quỹ đạo — các nhà khoa học cảnh báo bầu trời đêm sẽ bị phá hủy vĩnh viễn

Theo CleanTechnica, SpaceX — công ty hàng không vũ trụ do Elon Musk sáng lập, cũng là CEO của Tesla — vừa công bố kế hoạch phóng thêm 1 triệu vệ tinh lên quỹ đạo Trái Đất để làm trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI). Trong bối cảnh hơn 10.000 vệ tinh Starlink đã hoạt động trên quỹ đạo, ba nhà khoa học từ các đại học hàng đầu Canada đã lên tiếng cảnh báo: nếu kế hoạch này thành hiện thực, bầu trời đêm trên toàn thế giới sẽ bị thay đổi vĩnh viễn.

Nhiều vệ tinh hơn cả số sao trên trời

Nhóm nghiên cứu gồm Samantha Lawler (Đại học Regina), Aaron Boley (Đại học British Columbia) và Hanno Rein (Đại học Toronto) đã xây dựng mô phỏng dự đoán hình ảnh bầu trời đêm khi có thêm 1 triệu vệ tinh. Kết quả cho thấy một viễn cảnh đáng lo ngại.

Mắt người chỉ có thể nhìn thấy chưa đến 4.500 ngôi sao ở những vùng trời không ô nhiễm ánh sáng. Trước đó, nghiên cứu với 65.000 vệ tinh từ bốn chòm sao lớn — Starlink của SpaceX, Kuiper (nay là Leo) của Amazon, OneWeb của Anh và Guowang của Trung Quốc — đã dự báo rằng "cứ 15 điểm sáng trên bầu trời thì 1 điểm là vệ tinh chứ không phải sao."

Với 1 triệu vệ tinh, tình hình sẽ tồi tệ hơn gấp bội. Các vệ tinh mới được đề xuất hoạt động ở quỹ đạo cao hơn, nghĩa là chúng sẽ được mặt trời chiếu sáng lâu hơn trong đêm và dễ nhìn thấy hơn. Theo mô phỏng, số vệ tinh nhìn thấy bằng mắt thường sẽ nhiều hơn cả số sao trong phần lớn thời gian đêm, trên khắp thế giới.

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh: "Nếu 1 triệu vệ tinh mới được phóng lên, với quỹ đạo và kích thước như đề xuất, các ngôi sao chúng ta nhìn thấy ban đêm sẽ bị lấn át hoàn toàn bởi vệ tinh nhân tạo — trên toàn thế giới."

Trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo — khả thi hay viển vông?

SpaceX lập luận rằng việc đưa trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo sẽ có lợi cho môi trường, vì các trung tâm dữ liệu dưới mặt đất đang bị chỉ trích vì tiêu tốn lượng nước và điện khổng lồ. Tuy nhiên, các nhà khoa học chỉ ra nhiều vấn đề chưa được giải quyết.

Tản nhiệt trong không gian là thách thức kỹ thuật lớn nhất. Trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo phải vừa chịu bức xạ mặt trời dữ dội, vừa tản nhiệt thông qua bức xạ nhiệt — một bài toán cực kỳ khó. SpaceX từng thử nghiệm "darksat" — sơn đen vệ tinh Starlink để giảm độ sáng — nhưng vệ tinh bị quá nhiệt và hệ thống điện tử hỏng hoàn toàn.

Ô nhiễm khí quyển từ các vệ tinh rơi trở lại Trái Đất đã có thể đo được. Mỗi ngày, nhiều vệ tinh rơi vào khí quyển; nếu chúng không cháy hết, các mảnh vỡ rơi xuống mặt đất gây nguy hiểm. Mật độ vệ tinh tăng cũng làm tăng nguy cơ va chạm trên quỹ đạo.

FCC chấp nhận hồ sơ chỉ trong 4 ngày

Dù hồ sơ của SpaceX gửi lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) thiếu nhiều thông tin quan trọng — không có quỹ đạo chính xác, không có kích thước hay hình dạng vệ tinh, không có đánh giá rủi ro cụ thể — FCC vẫn chấp nhận và mở giai đoạn lấy ý kiến công chúng chỉ trong 4 ngày, với thời hạn góp ý chỉ 4 tuần.

Các nhà thiên văn học trên toàn thế giới đã phải chạy đua nộp ý kiến phản đối. Họ cho rằng quy trình khoa học vốn cần hàng tháng hoặc hàng năm để công bố kết quả được bình duyệt, trong khi SpaceX tuyên bố phương châm "làm nhanh và phá vỡ mọi thứ" (move fast and break things).

Nhóm nghiên cứu kết luận: "Một tập đoàn ở một quốc gia không nên được phép hủy hoại quỹ đạo, bầu trời đêm và bầu khí quyển của tất cả mọi người trên thế giới."

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Dù bài viết không liên quan trực tiếp đến xe điện, câu chuyện về SpaceX phản ánh mối quan hệ phức tạp giữa công nghệ, môi trường và trách nhiệm doanh nghiệp — những chủ đề rất gần gũi với ngành xe điện Việt Nam.

Elon Musk vừa là CEO của Tesla — hãng xe điện lớn nhất thế giới — vừa là người đứng sau SpaceX. Các quyết định kinh doanh của ông ảnh hưởng đến cả hai lĩnh vực. Tại Việt Nam, Tesla chưa chính thức có mặt, nhưng hạ tầng trạm sạc đang phát triển nhanh chóng với hơn 16.200 trạm sạc trên TramSac.me, sẵn sàng phục vụ mọi dòng xe điện.

Câu chuyện này cũng nhắc nhở rằng chuyển đổi xanh cần được thực hiện có trách nhiệm — không chỉ ở lĩnh vực giao thông mà còn ở mọi ngành công nghệ. Việc phát triển xe điện, trạm sạc hay bất kỳ hạ tầng nào cũng cần cân nhắc tác động môi trường toàn diện.

Tổng kết

Kế hoạch phóng 1 triệu vệ tinh của SpaceX đặt ra câu hỏi lớn về giới hạn khai thác không gian quỹ đạo — một tài nguyên hữu hạn thuộc về toàn nhân loại. Khi các tập đoàn công nghệ ngày càng mở rộng phạm vi hoạt động từ mặt đất lên vũ trụ, vai trò giám sát của cộng đồng khoa học và các cơ quan quản lý quốc tế trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Nguồn: CleanTechnica