Scotland đầu tư 45 triệu bảng Anh triển khai 334 xe buýt điện — mỗi đồng ngân sách kéo theo hơn 2,5 đồng từ tư nhân

Theo ChargedEVs, chính phủ Scotland vừa xác nhận khoản đầu tư 45 triệu bảng Anh (khoảng 1.450 tỷ VND) thông qua vòng thứ ba của Quỹ Thách thức Xe buýt Không phát thải Scotland (Scottish Zero Emission Bus Challenge Fund — ScotZEB3), nhằm hỗ trợ triển khai 334 phương tiện không phát thải cùng hạ tầng sạc điện đi kèm. Đây là bước đi mới nhất trong nỗ lực điện hóa giao thông công cộng của quốc gia thuộc Vương quốc Anh.

Chi tiết chương trình ScotZEB3

Chương trình ScotZEB3 sẽ cung cấp 227 xe buýt và 107 xe khách cho năm nhà khai thác vận tải tại Scotland. Điểm đáng chú ý là hiệu quả huy động vốn: mỗi 1 bảng Anh từ ngân sách công sẽ kéo theo hơn 2,50 bảng đầu tư từ khu vực tư nhân. Tổng nguồn lực kết hợp công — tư đạt hơn 118 triệu bảng Anh (khoảng 3.800 tỷ VND), trong đó riêng các nhà khai thác đóng góp hơn 163 triệu bảng.

Phân bổ cụ thể cho từng đơn vị như sau:

• Rock Road: 14 xe buýt hai tầng Alexander Dennis, 69 xe buýt một tầng Alexander Dennis và 10 xe Wrightbus
• First Bus: 15 xe buýt hai tầng được tái trang bị hệ truyền động điện (repowered) và 22 xe hai tầng Yutong mới
• Ember: 100 xe khách Yutong
• Stagecoach: 7 xe khách, 21 xe buýt một tầng và 16 xe buýt hai tầng — toàn bộ từ Yutong
• Lothian: 60 xe buýt hai tầng từ liên doanh Volvo/Alexander Dennis và Wrightbus

Sự xuất hiện đáng kể của Yutong — nhà sản xuất xe buýt điện hàng đầu Trung Quốc — trong danh sách cho thấy các hãng xe Trung Quốc đang tiếp tục mở rộng thị phần xe buýt điện tại châu Âu nhờ giá thành cạnh tranh và công nghệ đã được kiểm chứng.

Tầm nhìn dài hạn của Scotland

Bà Fiona Hyslop, Bộ trưởng Nội các phụ trách Giao thông Scotland, tuyên bố: "Khoản đầu tư cuối cùng này khẳng định cam kết của chúng tôi đối với một tương lai không phát thải cho ngành xe buýt Scotland."

Tính từ năm 2020, tổng đầu tư tích lũy thông qua các chương trình ScotZEB và Chương trình Xe buýt Phát thải Cực thấp Scotland (SULEBS) đã đạt 154 triệu bảng Anh (khoảng 4.950 tỷ VND), giúp đưa vào vận hành khoảng 800 xe buýt điện cùng hạ tầng liên quan trên toàn Scotland.

Trước đó chỉ vài tuần, chính phủ Anh cũng công bố kế hoạch tài trợ 484 xe buýt điện mới tại 10 khu vực ở England, cho thấy xu hướng điện hóa vận tải công cộng đang được đẩy mạnh trên toàn Vương quốc Anh.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Mô hình đầu tư công — tư của Scotland mang lại nhiều bài học giá trị cho Việt Nam. Việc mỗi đồng ngân sách kéo theo hơn 2,5 đồng từ khu vực tư nhân là một tỷ lệ đòn bẩy ấn tượng, hoàn toàn có thể tham khảo khi Việt Nam xây dựng chính sách hỗ trợ xe buýt điện.

Tại Việt Nam, VinFast đã tiên phong triển khai xe buýt điện VF e34 tại Hà Nội, TP.HCM và một số tỉnh thành. Tuy nhiên, quy mô vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu thực tế. Để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi, việc xây dựng các quỹ hỗ trợ tương tự ScotZEB — kết hợp ưu đãi tài chính cho nhà khai thác và đầu tư hạ tầng trạm sạc — là hướng đi đáng cân nhắc.

Đặc biệt, hạ tầng trạm sạc cho xe buýt điện đòi hỏi công suất lớn và vị trí chiến lược tại các bến bãi. Bạn đọc có thể tham khảo bản đồ trạm sạc trên TramSac.me để theo dõi sự phát triển của mạng lưới sạc tại Việt Nam.

Tổng kết

Gói đầu tư 45 triệu bảng của Scotland không chỉ là con số tài chính — đó là minh chứng cho thấy khi chính sách công được thiết kế hợp lý, đồng vốn nhà nước có thể tạo hiệu ứng nhân rộng gấp nhiều lần từ khu vực tư nhân. Với gần 800 xe buýt điện đã triển khai từ năm 2020 và thêm 334 chiếc sắp tới, Scotland đang trở thành hình mẫu về điện hóa giao thông công cộng mà nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, có thể học hỏi.

Nguồn: ChargedEVs