Quỹ NEVI 5 tỷ USD cho trạm sạc xe điện tại Mỹ được "rã đông" — nhưng thiệt hại đã quá lớn

Theo CleanTechnica, quỹ NEVI (National Electric Vehicle Infrastructure — Chương trình Hạ tầng Xe điện Quốc gia) trị giá 5 tỷ USD (~125.000 tỷ VND) tại Mỹ vừa chính thức được "rã đông" sau hơn một năm bị đóng băng trái phép. Dù đây là một chiến thắng pháp lý quan trọng, những thiệt hại mà sự gián đoạn này gây ra sẽ còn ảnh hưởng trong nhiều năm tới.

Hành trình gian nan của quỹ trạm sạc lớn nhất nước Mỹ

Chương trình NEVI được Quốc hội Mỹ phê duyệt thông qua Luật Hạ tầng Lưỡng đảng (Bipartisan Infrastructure Law), với mục tiêu đầy tham vọng: xây dựng ít nhất một trạm sạc xe điện mỗi 80 km trên hệ thống đường cao tốc liên bang. Trong giai đoạn 2023–2024, chương trình này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt cho hạ tầng sạc tại Mỹ.

Tuy nhiên, mọi thứ đảo lộn vào năm 2025 khi chính quyền Trump quyết định đóng băng toàn bộ nguồn quỹ. Đến tháng 5/2025, Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO — Government Accountability Office) xác định rằng việc đóng băng này là trái pháp luật, bởi Quốc hội đã phê duyệt khoản ngân sách này và cơ quan hành pháp không có quyền tự ý giữ lại.

Phải đến cuối tháng 1/2026, tòa án liên bang mới chính thức ra phán quyết buộc giải phóng quỹ. Nhưng lúc này, thiệt hại đã quá rõ ràng.

Hậu quả nghiêm trọng sau một năm gián đoạn

Theo tác giả Jennifer Sensiba của CleanTechnica, một năm đóng băng đã buộc các bang phải làm lại gần như từ đầu toàn bộ kế hoạch triển khai hạ tầng sạc:

• New Mexico phải vội vã đẩy nhanh đợt mời thầu Giai đoạn 3 để kịp sử dụng nguồn vốn.
• Arizona đã phê duyệt 31 địa điểm trạm sạc mới, nhưng việc thi công sẽ không thể bắt đầu cho đến năm 2027.
• Illinois và Minnesota phải mở lại các vòng cấp vốn hoàn toàn mới.
• Nhiều nhà thầu đã rút lui khỏi các hồ sơ dự thầu ban đầu, trong khi nhà cung cấp thiết bị thay đổi bảng giá.
• Các bang phải gánh chịu hàng triệu USD chi phí hành chính và pháp lý phát sinh.

Điều đáng lo ngại nhất, theo bài viết, là không ai phải chịu trách nhiệm cho sự gián đoạn này. Biện pháp pháp lý duy nhất mà hệ thống tư pháp Mỹ có thể áp dụng chỉ là buộc cơ quan hành pháp giải phóng tiền — không có khoản phạt, không có hình thức kỷ luật nào dành cho những quan chức đã gây ra sự chậm trễ.

Tác giả nhấn mạnh: "Hậu quả của một năm bị đánh cắp nguồn vốn sẽ còn được cảm nhận trong thời gian dài." Bà cũng cảnh báo rằng việc thiếu chế tài có thể tạo tiền lệ nguy hiểm, khuyến khích các hành động tương tự nhằm cản trở những sáng kiến hạ tầng lớn trong tương lai.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của NEVI tại Mỹ mang đến bài học quan trọng cho Việt Nam — nơi hạ tầng trạm sạc đang phát triển với tốc độ ấn tượng. Tính đến tháng 3/2026, Việt Nam đã có hơn 42.000 điểm sạc trên toàn quốc, chủ yếu nhờ nỗ lực đầu tư mạnh mẽ từ VinFast và các đối tác.

Khác với Mỹ — nơi hạ tầng sạc phụ thuộc nhiều vào ngân sách liên bang và có thể bị ảnh hưởng bởi biến động chính trị — Việt Nam đang theo mô hình kết hợp giữa đầu tư tư nhân và hỗ trợ chính sách. Điều này giúp việc triển khai trạm sạc ít bị gián đoạn bởi các yếu tố chính trị hơn.

Tuy nhiên, bài học từ NEVI cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng khung pháp lý ổn định và rõ ràng cho hạ tầng xe điện. Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện quy chuẩn sạc xe điện tại chung cư và các tòa nhà, một bước đi đúng hướng để đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống trạm sạc. Bạn có thể theo dõi bản đồ trạm sạc cập nhật tại TramSac.me.

Tổng kết

Việc quỹ NEVI được giải phóng là tin tốt cho ngành xe điện Mỹ, nhưng một năm gián đoạn đã đẩy lùi kế hoạch mở rộng hạ tầng sạc ít nhất 1–2 năm. Quan trọng hơn, sự vắng mặt của chế tài đối với những người gây ra tình trạng này đặt ra câu hỏi lớn về khả năng bảo vệ các chương trình hạ tầng quan trọng trước sự can thiệp chính trị. Đây là lời nhắc nhở cho mọi quốc gia — bao gồm Việt Nam — rằng chính sách hỗ trợ xe điện cần được thiết kế với cơ chế bảo vệ đủ mạnh để không bị lung lay bởi những thay đổi trong bộ máy lãnh đạo.

Nguồn: CleanTechnica