Quốc hội Mỹ muốn chủ xe điện đóng thêm phí hàng trăm USD mỗi năm — trong khi thuế xăng đóng băng suốt 33 năm

Theo Carscoops, Quốc hội Mỹ đang xúc tiến một dự luật giao thông mới có thể khiến chủ xe điện (EV) phải chi thêm hàng trăm USD mỗi năm — một động thái gây tranh cãi trong bối cảnh thuế xăng dầu liên bang vẫn "đóng băng" suốt gần 33 năm qua.

Nội dung chính: Hai phương án phí xe điện đang được đề xuất

Ủy ban Giao thông và Hạ tầng Hạ viện Mỹ, do Hạ nghị sĩ Sam Graves làm chủ tịch, dự kiến sẽ đưa dự luật giao thông mặt đất (surface transportation bill) mới ra thảo luận vào tháng 4. Dự luật này nhằm thay thế luật hiện hành sẽ hết hiệu lực vào ngày 30/9, với quy mô tài trợ liên bang từ 500 đến 550 tỷ USD (khoảng 12.500 – 13.750 nghìn tỷ VND) trong vòng 5 năm.

Hiện có hai phương án do phe Cộng hòa đề xuất:

• Phương án Hạ viện: Thu phí 250 USD/năm (khoảng 6,25 triệu VND) đối với mỗi chủ xe điện.
• Phương án Thượng viện: Thu phí một lần 1.000 USD (khoảng 25 triệu VND) cho mỗi xe điện.

Lý do đằng sau đề xuất này khá đơn giản: hiện tại, nguồn kinh phí bảo trì đường bộ tại Mỹ chủ yếu đến từ thuế xăng và dầu diesel. Xe điện không sử dụng nhiên liệu hóa thạch, đồng nghĩa với việc chủ xe không đóng góp vào quỹ này. Hạ nghị sĩ Graves phát biểu thẳng thắn: "Chúng tôi muốn thu tiền từ xe điện."

Đáng chú ý, thuế xăng liên bang tại Mỹ đã không tăng suốt gần 33 năm, và trung bình mỗi tài xế Mỹ chỉ đóng khoảng 88 USD/năm (khoảng 2,2 triệu VND) từ khoản thuế này. Giá dầu tăng cao do căng thẳng địa chính trị khiến việc tăng thuế xăng trở nên nhạy cảm về mặt chính trị. Trong khi đó, chủ xe điện — vốn là nhóm thiểu số trên thị trường — lại trở thành "mục tiêu dễ dàng" hơn cho các nhà lập pháp.

Phản ứng trái chiều

Dự luật không thiếu ý kiến phản đối. Các nhà phê bình cho rằng thời điểm đưa ra đề xuất này không phù hợp, đặc biệt trong bối cảnh năm bầu cử với trọng tâm là chi phí sinh hoạt. Việc đánh phí thêm vào chủ xe điện — những người đã bỏ ra số tiền lớn để mua xe thân thiện với môi trường — có thể gửi đi tín hiệu tiêu cực về chính sách khuyến khích xe sạch.

Một số nghị sĩ cũng đề xuất đánh thuế cả xe hybrid (xe lai điện - xăng) cùng với xe thuần điện, khiến phạm vi tác động của dự luật có thể mở rộng đáng kể. Hiện nhiều tiểu bang tại Mỹ đã tự triển khai các loại phí riêng đối với xe điện, cho thấy xu hướng này đang lan rộng bất kể dự luật liên bang có được thông qua hay không.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện tại Mỹ đặt ra một bài toán quen thuộc cho Việt Nam: khi xe điện ngày càng phổ biến, nguồn thu từ thuế xăng dầu sẽ giảm dần, và chính phủ cần tìm cơ chế thay thế để duy trì quỹ bảo trì hạ tầng giao thông.

Tại Việt Nam, xe điện hiện đang được hưởng nhiều ưu đãi như miễn thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí trước bạ. Đây là chính sách cần thiết để thúc đẩy giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi xanh, nhưng về lâu dài, Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt với câu hỏi tương tự: ai sẽ trả tiền bảo trì đường bộ khi xe xăng dần biến mất?

Với sự phát triển nhanh chóng của hạ tầng trạm sạc trên cả nước và doanh số xe điện tăng trưởng mạnh nhờ VinFast cùng các hãng xe Trung Quốc, đây là vấn đề mà các nhà hoạch định chính sách Việt Nam nên nghiên cứu từ sớm — trước khi phải đưa ra quyết định vội vàng như trường hợp của Mỹ.

Tổng kết

Dự luật phí xe điện tại Mỹ phản ánh một nghịch lý lớn: thuế xăng không tăng suốt hơn ba thập kỷ, nhưng thay vì cải cách hệ thống thuế nhiên liệu lỗi thời, các nhà lập pháp lại chọn cách đánh phí vào nhóm người dùng xe sạch. Dù kết quả cuối cùng của dự luật vẫn chưa rõ ràng, xu hướng "người dùng xe điện phải đóng góp cho đường bộ" nhiều khả năng sẽ lan rộng trên toàn cầu — bao gồm cả Việt Nam trong tương lai không xa.

Nguồn: Carscoops