Phương Tây đã đánh mất ngành công nghiệp ô tô như thế nào — và bài học cho cuộc cách mạng xe điện toàn cầu (Phần 2)

Theo CleanTechnica, trong phần thứ hai của loạt bài ba phần phân tích sự sụp đổ vị thế của phương Tây trong ngành công nghiệp ô tô, hai tác giả David Waterworth và Paul Wildman đặt ra câu hỏi lớn: liệu phương Tây có tránh được số phận trở thành "Nokia tiếp theo" — từ kẻ thống trị trở thành kẻ bị bỏ lại phía sau trong cuộc cách mạng xe năng lượng mới (New Energy Vehicles — NEV)?

Phương Tây đang thua trên mọi mặt trận

Về công nghệ

Theo dữ liệu từ Viện Chính sách Chiến lược Úc (ASPI), Trung Quốc hiện dẫn đầu phương Tây trong 66 trên 74 lĩnh vực công nghệ trọng yếu — tương đương gần 90%. Đáng chú ý, Nhật Bản đang rút lui khỏi hầu hết các lĩnh vực STEM chủ chốt, trong khi Mỹ đang từ bỏ phát triển xe điện và công nghệ bền vững.

Về kinh tế

Tỷ lệ nợ trên GDP của các nền kinh tế lớn phương Tây, Mỹ và Nhật Bản đều ở mức khoảng 100%. Đồng đô la Mỹ đang suy yếu, nợ công phình to, trong khi năng lực sản xuất đã bị "chuyển hóa" thành lợi nhuận cổ đông, phái sinh tài chính và mua lại cổ phiếu.

Về nhiên liệu, bài viết chỉ ra rằng khủng hoảng nguồn cung từ Trung Đông có thể đẩy giá nhiên liệu lên mức 4 AUD/lít (khoảng 65.000 VND/lít), khiến chi phí vận hành xe xăng trên quãng đường 100.000 km đắt gấp 4 lần so với xe điện. Trung Quốc đang quản lý tốt cuộc khủng hoảng dầu mỏ, trong khi phương Tây thì không.

Về công nghiệp — cuộc cách mạng công nghiệp mới

Kể từ thập niên 1980, phương Tây đã "tài chính hóa và thương phẩm hóa mọi thứ, qua đó tự rút ruột năng lực sản xuất". Trong khi đó, Trung Quốc sở hữu lợi thế chuỗi cung ứng đa dạng, hệ sinh thái sản xuất tích hợp theo chiều dọc, nguồn nhân lực STEM dồi dào và mạng lưới logistics nội địa hiệu quả.

Bài viết nhấn mạnh cuộc Cách mạng Công nghiệp Mới (NIR) đang diễn ra, với các yếu tố cốt lõi gồm: xe điện được định nghĩa bằng phần mềm (software-defined vehicles), công nghệ đúc khổng lồ (mega-casting), cập nhật phần mềm qua mạng (OTA — over-the-air updates) và tích hợp dọc. Những thay đổi này đang "tái nền tảng hóa" toàn bộ ngành ô tô — và các hãng xe Mỹ, Nhật, châu Âu đều đang "đến muộn bữa tiệc".

Kaizen không còn đủ — cần Kaikaku

Bài viết phân tích triết lý sản xuất Nhật Bản: Kaizen (cải tiến liên tục) đã giúp Nhật Bản thống trị ngành ô tô suốt nửa thế kỷ. Nhưng thời điểm hiện tại đòi hỏi Kaikaku — thay đổi lớn, mang tính đột phá. Nhật Bản "đang nghiện Kaizen và không thể đổi mới đủ nhanh so với đối thủ Trung Quốc" — giống như vị thế của phương Tây trước Nhật Bản nửa thế kỷ trước.

Một ví dụ minh họa sự chênh lệch: robot hình người của Mỹ có giá 30.000 USD (khoảng 750 triệu VND), đắt gấp 30 lần robot Trung Quốc tương đương — thậm chí rẻ hơn cả một chiếc điện thoại.

Bức tường thuế quan — rào cản hay tự giam?

Mỹ đã dựng "bức tường kinh tế" bằng thuế quan và chính sách cản trở xe điện. Nhật Bản cũng theo đuổi bảo hộ tương tự. Tuy nhiên, bài viết cảnh báo: "Điều này sẽ không có lợi cho phương Tây. Châu Âu đã khởi xướng ngành ô tô, nhưng liên tục thất bại trong việc nắm bắt sự cấp bách đổi mới."

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Bức tranh toàn cầu này mang nhiều hàm ý cho Việt Nam. Với hạ tầng trạm sạc đang được mở rộng nhanh chóng, sự hiện diện mạnh mẽ của VinFast và dòng xe điện Trung Quốc giá rẻ ngày càng nhiều, Việt Nam có cơ hội "nhảy cóc" (leapfrog) — đi thẳng vào kỷ nguyên xe điện mà không bị ràng buộc bởi hệ sinh thái ô tô xăng truyền thống như phương Tây.

Việc Trung Quốc dẫn đầu về công nghệ pin, chuỗi cung ứng và chi phí sản xuất cũng đồng nghĩa với việc người tiêu dùng Việt Nam sẽ ngày càng có nhiều lựa chọn xe điện chất lượng với giá phải chăng hơn. Tuy nhiên, bài học từ phương Tây cho thấy rằng việc xây dựng hạ tầng sạc đồng bộ và chính sách hỗ trợ rõ ràng là yếu tố quyết định để không bị tụt hậu.

Tổng kết

Câu hỏi trọng tâm mà bài viết đặt ra vẫn còn nguyên sức nặng: "Ngành ô tô phương Tây sẽ ra sao trong 5 năm tới, chứ chưa nói 10 năm?" Các tác giả tin rằng tình hình chưa đến mức không thể cứu vãn, nhưng phương Tây cần hành động chiến lược sâu (Deep Strategy) thay vì tiếp tục bảo hộ và phủ nhận thực tế. Trong khi đó, các quốc gia đang phát triển như Việt Nam có thể tận dụng chính sự chuyển đổi này để định vị mình trong bản đồ giao thông xanh toàn cầu.

Nguồn: CleanTechnica