Phân tích: Nới lỏng mục tiêu xe điện có thể khiến người tiêu dùng Anh mất thêm 3 tỷ bảng mỗi năm vào năm 2030

Theo CleanTechnica, chính phủ Anh đang xem xét nới lỏng các mục tiêu bắt buộc về tỷ lệ bán xe điện — một động thái có thể gây thiệt hại lên tới 3 tỷ bảng Anh (khoảng 97.000 tỷ VND) mỗi năm cho người tiêu dùng nước này vào năm 2030. Phân tích từ tổ chức nghiên cứu khí hậu Carbon Brief cho thấy, việc giảm mục tiêu không chỉ ảnh hưởng đến túi tiền người dân mà còn kéo theo hàng loạt hệ quả về môi trường và an ninh năng lượng.

Quy định hiện hành và các phương án thay đổi

Hiện tại, Anh áp dụng chính sách bắt buộc tỷ lệ xe không phát thải (Zero-Emission Vehicle mandate — ZEV mandate), yêu cầu xe thuần điện (BEV) phải chiếm 33% doanh số bán xe mới trong năm 2026 và tăng lên 80% vào năm 2030. Tuy nhiên, nhờ các cơ chế linh hoạt dành cho nhà sản xuất, tỷ lệ thực tế bắt buộc trong năm 2026 chỉ vào khoảng 25%.

Dưới thời Thủ tướng Andy Burnham, chính phủ Anh đang cân nhắc hạ mục tiêu năm 2030 xuống còn 50% doanh số xe mới, với các phương án thay thế ở mức 60% hoặc 70%. Đề xuất tham vấn công chúng về vấn đề này đang được Văn phòng Thủ tướng (Number 10) xem xét trước khi công bố chính thức.

Hệ quả kinh tế và môi trường nghiêm trọng

Phân tích của Carbon Brief chỉ ra rằng, nếu mục tiêu bị hạ thấp, hàng loạt hệ quả tiêu cực sẽ xảy ra:

• Chi phí tiêu dùng tăng: Người dân Anh sẽ phải chi thêm tới 3 tỷ bảng Anh mỗi năm cho chi phí sở hữu và vận hành xe hơi, bởi xe xăng vốn tốn kém hơn xe điện khoảng 1.100 bảng/năm (khoảng 35,6 triệu VND) về chi phí nhiên liệu.
• Ít xe điện hơn: Có thể có tới 3 triệu chiếc BEV ít hơn trên đường phố Anh vào năm 2030.
• Tăng nhập khẩu dầu: Anh sẽ cần nhập thêm 17 triệu thùng dầu trong năm 2030, khiến lượng dầu nhập khẩu ròng tăng 8% — đi ngược lại xu hướng giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
• Phát thải tăng vọt: Thêm 7,4 triệu tấn CO2 sẽ được thải ra trong năm 2030, tương đương 2,5% tổng lượng phát thải quốc gia.

Xét tổng chi phí sở hữu — bao gồm giá mua, nhiên liệu, bảo hiểm và các loại phí dự kiến như phí thu theo quãng đường (pay-per-mile) — xe điện vẫn tiết kiệm hơn xe xăng hoặc xe plug-in hybrid trên 1.000 bảng mỗi năm (khoảng 32,4 triệu VND).

Phản ứng từ ngành công nghiệp

Tổ chức Energy UK khẳng định quy định ZEV mandate đang "hoạt động đúng như thiết kế" và là "động lực lớn nhất thúc đẩy giảm phát thải" trong kế hoạch khí hậu của chính phủ.

Ở chiều ngược lại, Hiệp hội Nhà sản xuất và Kinh doanh Ô tô Anh (SMMT) cho rằng các thành viên đã chi "hàng tỷ bảng cho giảm giá, ưu đãi tài chính và hỗ trợ marketing", đồng thời khẳng định nhu cầu tự nhiên của thị trường vẫn chưa đạt mức mà quy định yêu cầu. Tuy nhiên, các tổ chức môi trường giao thông vận tải đã bác bỏ lập luận này.

Ngoài ra, theo BusinessGreen, việc nới lỏng quy định có thể "đặt hàng tỷ bảng đầu tư đã cam kết vào tình thế rủi ro", ảnh hưởng trực tiếp đến mạng lưới trạm sạc xe điện và chuỗi cung ứng pin tại Anh.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện tại Anh mang đến bài học quan trọng cho Việt Nam — một thị trường xe điện đang phát triển nhanh với sự dẫn dắt của VinFast. Việc duy trì các chính sách hỗ trợ xe điện ổn định và nhất quán đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy chuyển đổi năng lượng giao thông.

Tại Việt Nam, ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí trước bạ cho xe điện đã giúp giảm đáng kể chi phí sở hữu, tương tự như mục tiêu mà ZEV mandate hướng đến tại Anh. Đồng thời, việc mở rộng mạng lưới trạm sạc trên toàn quốc tiếp tục là yếu tố quyết định để người dùng yên tâm chuyển sang xe điện.

Bài học từ Anh cho thấy: nếu chính sách bị nới lỏng hoặc thay đổi đột ngột, không chỉ người tiêu dùng chịu thiệt mà toàn bộ hệ sinh thái xe điện — từ nhà sản xuất, nhà đầu tư hạ tầng sạc đến chuỗi cung ứng — đều bị ảnh hưởng.

Tổng kết

Phân tích từ Carbon Brief cho thấy rõ rằng việc hạ thấp mục tiêu xe điện không hề "giúp đỡ" người tiêu dùng như một số người ủng hộ lập luận. Ngược lại, nó khiến người dân tốn thêm tiền, quốc gia phụ thuộc nhiều hơn vào dầu nhập khẩu, và mục tiêu giảm phát thải bị đẩy lùi. Đây là lời nhắc nhở cho mọi quốc gia, bao gồm Việt Nam, rằng chính sách xe điện cần sự kiên định và tầm nhìn dài hạn để mang lại lợi ích thực sự cho cả người dân lẫn môi trường.

Nguồn: CleanTechnica