Pakistan tránh được cú sốc LNG nhờ điện mặt trời giữa bất ổn Trung Đông

Theo CleanTechnica, trong bối cảnh xung đột quân sự tại Iran gây gián đoạn nghiêm trọng dòng chảy khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua eo biển Hormuz, Pakistan — quốc gia từng phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu nhập khẩu — lại bất ngờ vượt qua cơn bão năng lượng một cách tương đối êm ả. Bí quyết không đến từ chiến lược quốc gia nào, mà từ hàng triệu tấm pin mặt trời được doanh nghiệp và hộ gia đình lắp đặt theo quy luật thị trường.

32 GW điện mặt trời trong hai năm — con số ấn tượng

Năm 2024, Pakistan lắp đặt khoảng 17 GW công suất điện mặt trời, nâng tổng công suất lên 22 GW. Sang năm 2025, thêm 15 GW được bổ sung, đưa tổng mức tăng trưởng trong hai năm lên 32 GW. Với hệ số công suất (capacity factor) khoảng 20%, lượng điện mặt trời mới này tạo ra xấp xỉ 56 TWh mỗi năm — tương đương hơn một phần ba tổng nhu cầu điện khoảng 150 TWh của cả nước.

Điều đáng chú ý là phần lớn công suất này đến từ hệ thống phân tán (distributed solar) — các tấm pin trên mái nhà máy, doanh nghiệp và hộ gia đình — chứ không phải từ các dự án điện mặt trời tập trung quy mô lớn.

Kinh tế là động lực chính

Giá mô-đun pin mặt trời từ Trung Quốc đã giảm xuống mức 0,10–0,12 USD/watt trên thị trường quốc tế. Một hệ thống điện mặt trời áp mái công suất 1 MW tại Pakistan có tổng chi phí khoảng 600.000–800.000 USD (khoảng 15–20 tỷ VND) bao gồm biến tần và thiết bị phụ trợ.

Trong khi giá điện lưới tại Pakistan dao động 0,13–0,16 USD/kWh, điện mặt trời áp mái chỉ có giá thành 0,03–0,05 USD/kWh — rẻ hơn gấp 3–4 lần. Với mức chênh lệch này, thời gian hoàn vốn chưa đến 7 năm. Một nhà máy tiêu thụ 2 GWh điện mỗi năm có thể tiết kiệm 120.000–180.000 USD hàng năm (khoảng 3–4,5 tỷ VND).

Tác động lên hệ thống điện quốc gia

Vào giờ cao điểm nắng giữa trưa, điện mặt trời phân tán giảm đáng kể nhu cầu trên lưới điện. Mức giảm khoảng 4 GW vào ban ngày giúp tiết kiệm xấp xỉ 70 triệu feet khối khí tự nhiên mỗi giờ, tương đương khoảng 700 triệu feet khối mỗi ngày trong 10 giờ có nắng.

Chính lượng khí đốt tiết kiệm được này đã tạo ra "lá chắn" cho Pakistan khi nguồn cung LNG qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Trong khi các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và Bangladesh — những nước phụ thuộc lớn vào LNG nhập khẩu — chịu ảnh hưởng nặng nề, Pakistan lại ở thế chủ động hơn nhờ đã giảm đáng kể nhu cầu nhiên liệu hóa thạch.

Pin lưu trữ — bước tiếp theo

Theo xu hướng toàn cầu, lưu trữ năng lượng bằng pin thường theo sau làn sóng điện mặt trời. Hiện tại, giá pin lithium sắt phosphate (LFP) đã giảm xuống khoảng 100 USD/kWh ở cấp độ pack. Một hệ thống lưu trữ 2 MWh có chi phí khoảng 200.000–250.000 USD (5–6,3 tỷ VND), mở ra khả năng sử dụng điện mặt trời cả vào ban đêm.

Không chỉ Pakistan, các quốc gia châu Phi cũng đang nhập khẩu hơn 15 GW pin mặt trời mỗi năm với tốc độ tăng trưởng trên 60% so với năm trước. Xu hướng này cho thấy các nền kinh tế đang phát triển hoàn toàn có thể "đi tắt đón đầu", bỏ qua giai đoạn phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch tập trung.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của Pakistan mang nhiều bài học giá trị cho Việt Nam. Là quốc gia cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng xanh, Việt Nam đã chứng kiến sự bùng nổ của xe điện với VinFast dẫn đầu thị trường và mạng lưới hơn 42.000 trạm sạc trải khắp cả nước.

Điện mặt trời áp mái tại Việt Nam cũng đã phát triển mạnh, tuy nhiên các chính sách về giá mua điện và cơ chế đấu nối lưới vẫn cần được hoàn thiện. Nếu Việt Nam có thể kết hợp hai xu hướng — điện mặt trời phân tán và xe điện — thì không chỉ giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu mà còn tạo ra hệ sinh thái năng lượng sạch khép kín: sạc xe điện bằng điện mặt trời tại nhà hoặc nơi làm việc.

Với hạ tầng trạm sạc đang mở rộng nhanh chóng, việc tích hợp điện mặt trời vào các trạm sạc xe điện là hướng đi đầy tiềm năng, vừa giảm chi phí vận hành vừa tăng tính bền vững cho toàn bộ hệ thống.

Tổng kết

Trường hợp Pakistan cho thấy năng lượng tái tạo không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là công cụ đảm bảo an ninh năng lượng thực sự. Khi giá pin mặt trời tiếp tục giảm và pin lưu trữ ngày càng phổ biến, các quốc gia đang phát triển — bao gồm Việt Nam — có cơ hội lịch sử để xây dựng hệ thống năng lượng vừa sạch, vừa tự chủ, vừa tiết kiệm chi phí.

Nguồn: CleanTechnica