Nhiều bang và quốc hội Mỹ đề xuất phí xe điện hàng năm 200-250 USD — gấp 2-3 lần thuế xăng mà tài xế xe xăng đang đóng

Theo Electrek, một làn sóng đề xuất áp phí cố định hàng năm từ 200 đến 250 USD (khoảng 5 đến 6,2 triệu VND) đối với xe điện đang lan rộng tại nhiều bang và cấp liên bang ở Mỹ. Điều đáng chú ý là mức phí này cao gấp 2-3 lần so với số tiền thuế nhiên liệu liên bang mà một tài xế xe xăng trung bình đóng góp mỗi năm — đặt ra câu hỏi lớn về tính công bằng của chính sách.

Bài toán không hợp lý

Thuế xăng liên bang tại Mỹ hiện ở mức 18,4 cent/gallon và đã không thay đổi kể từ năm 1993 — tức hơn 32 năm. Với mức tiêu thụ trung bình, một tài xế xe xăng đóng góp khoảng 95 USD/năm (khoảng 2,35 triệu VND) vào quỹ hạ tầng giao thông thông qua thuế nhiên liệu.

Trong khi đó, mức phí đề xuất 200 USD cho xe điện tương đương với thuế xăng liên bang trên khoảng 1.087 gallon xăng — một con số vượt xa mức tiêu thụ thực tế của đa số tài xế. Nói cách khác, chủ xe điện sẽ phải trả hơn gấp đôi so với những gì tài xế xe xăng đang đóng góp.

Điểm bất hợp lý cốt lõi nằm ở chỗ: đây là các khoản phí cố định, không liên quan đến quãng đường thực tế sử dụng. Trong khi thuế xăng tự động điều chỉnh theo mức độ sử dụng đường — ai lái nhiều thì đóng nhiều — phí cố định cho xe điện lại đánh đồng người lái 5.000 km/năm với người lái 50.000 km/năm.

Thực trạng tại các bang

Hiện tại, 36 bang ở Mỹ đã áp dụng phí đăng ký xe điện ở mức vượt quá phần đóng góp thuế xăng của tài xế xe truyền thống:

• Texas: 400 USD phí ban đầu cộng thêm 200 USD/năm (tổng cộng khoảng 15 triệu VND năm đầu tiên)
• New Jersey: 250 USD/năm, sẽ tăng lên 290 USD vào năm 2028
• Georgia: 210,87 USD/năm (khoảng 5,2 triệu VND)
• Pennsylvania: 250 USD/năm bắt đầu từ năm 2026

Các nhà lập pháp đóng khung chính sách này như một giải pháp để bù đắp nguồn thu cho quỹ bảo trì đường bộ. Tuy nhiên, khi xe điện chỉ chiếm khoảng 4 triệu chiếc trên tổng số 280 triệu xe đang lưu hành tại Mỹ, việc nhắm vào nhóm thiểu số này khó có thể giải quyết vấn đề thiếu hụt ngân sách hạ tầng một cách thực chất.

Giải pháp thay thế công bằng hơn

Một số bang đã tìm ra hướng đi hợp lý hơn. Chương trình OReGO của bang Oregon tính phí 2,3 cent/dặm (khoảng 360 VND/km) — tỷ lệ thuận với quãng đường thực tế sử dụng. Các bang Utah và Hawaii cũng đã áp dụng mô hình tính phí theo quãng đường tương tự.

Mô hình này đảm bảo sự công bằng giữa các loại phương tiện: ai sử dụng đường nhiều hơn sẽ đóng góp nhiều hơn, bất kể xe chạy xăng hay chạy điện.

Nhiều chuyên gia cho rằng thay vì đánh phí nặng lên xe điện, giải pháp đơn giản và hiệu quả hơn là tăng thuế xăng liên bang — vốn đã đóng băng suốt 32 năm. Việc điều chỉnh thuế xăng sẽ tác động đến 280 triệu xe đang lưu hành, tạo nguồn thu lớn hơn rất nhiều so với việc thu phí từ 4 triệu xe điện.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện tại Mỹ là bài học quan trọng cho Việt Nam khi thị trường xe điện trong nước đang phát triển nhanh chóng, đặc biệt với sự dẫn dắt của VinFast. Hiện tại, Việt Nam đang áp dụng nhiều chính sách ưu đãi cho xe điện như miễn thuế tiêu thụ đặc biệt và giảm phí trước bạ, tạo động lực mạnh mẽ cho người tiêu dùng chuyển đổi.

Tuy nhiên, khi số lượng xe điện tăng lên, câu hỏi về nguồn thu bảo trì đường bộ từ nhóm xe này chắc chắn sẽ được đặt ra. Kinh nghiệm từ Mỹ cho thấy việc áp phí cố định kiểu "phạt" người dùng xe điện là phản tác dụng — thay vào đó, mô hình tính phí theo quãng đường sử dụng sẽ công bằng và bền vững hơn.

Với hệ thống trạm sạc xe điện đang được mở rộng trên toàn quốc, Việt Nam có lợi thế của người đi sau: có thể học hỏi từ những sai lầm chính sách của các nước đi trước để xây dựng khung pháp lý vừa đảm bảo nguồn thu ngân sách, vừa khuyến khích chuyển đổi xanh trong giao thông.

Tổng kết

Các đề xuất phí xe điện cố định tại Mỹ đang đi ngược lại mục tiêu khuyến khích giao thông sạch. Thay vì "phạt" những người tiên phong sử dụng xe điện, các nhà lập pháp nên tập trung vào giải pháp công bằng hơn như tính phí theo quãng đường hoặc cập nhật mức thuế xăng đã lỗi thời hơn ba thập kỷ. Trong bối cảnh xe điện mới chiếm khoảng 10% doanh số xe mới tại Mỹ, những chính sách mang tính trừng phạt sẽ chỉ làm chậm quá trình chuyển đổi năng lượng — một xu hướng tất yếu mà toàn thế giới đang hướng tới.

Nguồn: Electrek