Nhà máy điện mặt trời khổng lồ trên sa mạc Gobi của Trung Quốc vận hành ban đêm nhờ muối nóng chảy, không cần pin lithium

Theo Electrek, Tập đoàn Tam Hiệp Trung Quốc (China Three Gorges Corporation – CTG) vừa chính thức đưa vào vận hành thương mại tổ hợp điện mặt trời lai lớn nhất thế giới tại sa mạc Gobi, tỉnh Tân Cương. Điểm đặc biệt nhất của dự án: phát điện liên tục sau khi trời tối mà không cần đến một viên pin lithium nào — thay vào đó, năng lượng mặt trời được lưu trữ dưới dạng nhiệt trong muối nóng chảy (molten salt).

Dự án Hami — tổ hợp điện mặt trời lai 1 GW giữa sa mạc Gobi

Nhà máy Hami nằm ở phía nam dãy Thiên Sơn, trải rộng trên diện tích 1.817 héc-ta, kết hợp hai công nghệ: 900 MW điện mặt trời quang điện (PV) truyền thống và 100 MW điện mặt trời hội tụ (CSP – Concentrated Solar Power). Tổng vốn đầu tư lên tới 3,53 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 11.500 tỷ VND (480 triệu USD).

Hệ thống CSP sử dụng thiết kế gương Fresnel tuyến tính (linear Fresnel) với 46 vòng hấp thụ và 260.000 gương định vị theo mặt trời, tạo thành bề mặt thu năng lượng rộng tới 800.000 m². Trong suốt ban ngày, các gương hội tụ ánh nắng để nung nóng muối lên tới 550°C. Khi mặt trời lặn, nhiệt lượng tích trữ trong muối nóng chảy được dùng để tạo hơi nước, quay tua-bin phát điện — cho phép nhà máy tiếp tục cung cấp điện lên lưới suốt 8 giờ sau hoàng hôn.

Dự án được đấu nối lưới điện lần đầu vào ngày 18/9/2025 và chính thức vận hành thương mại từ ngày 01/7/2026. Tính đến nay, nhà máy đã cung cấp 6,54 triệu kWh điện lên lưới quốc gia.

Hiệu suất và tác động môi trường ấn tượng

Theo dự kiến, tổ hợp Hami sẽ sản xuất khoảng 2,07 TWh điện mỗi năm — đủ cung cấp cho khoảng 830.000 hộ gia đình và giúp giảm phát thải 1,63 triệu tấn CO₂/năm. Hệ thống còn đạt độ chính xác điều tần lưới điện ở mức ~0,02 Hz, cho thấy khả năng ổn định lưới rất cao.

Với quy mô này, dự án Hami đã vượt qua tổ hợp Noor Energy 1 công suất 950 MW tại Dubai để trở thành nhà máy lai CSP-PV lớn nhất thế giới.

Giám đốc dự án Niu Jianle nhận định: "Lưu trữ nhiệt bằng CSP có lợi thế vượt trội về dung lượng so với các giải pháp pin lithium", mặc dù ông cũng thừa nhận rằng cuộc cạnh tranh về chi phí với pin lithium — vốn đang giảm giá nhanh chóng — vẫn là một ẩn số lớn.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có công suất điện mặt trời lắp đặt lớn nhất Đông Nam Á, nhưng bài toán lưu trữ năng lượng vẫn là thách thức hàng đầu. Phần lớn các dự án điện mặt trời trong nước phải cắt giảm công suất vào giờ thấp điểm do lưới điện chưa đủ khả năng hấp thụ.

Công nghệ lưu trữ nhiệt bằng muối nóng chảy như dự án Hami mở ra một hướng đi đáng chú ý: thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào pin lithium — vốn đòi hỏi nguồn cung nguyên liệu lớn và chi phí tái chế cao — các nhà máy điện mặt trời quy mô lớn tại những vùng có bức xạ mạnh như Ninh Thuận, Bình Thuận có thể xem xét mô hình lai CSP để cung cấp điện ổn định hơn cho lưới điện quốc gia.

Đối với hạ tầng trạm sạc xe điện tại Việt Nam, một nguồn điện tái tạo ổn định và hoạt động cả ban đêm sẽ giúp giảm áp lực lên lưới điện khi số lượng xe điện — đặc biệt là xe VinFast — tăng nhanh trong những năm tới. Nguồn điện sạch và ổn định cũng là yếu tố then chốt để Việt Nam đạt được mục tiêu "sạc xe điện bằng năng lượng xanh" một cách thực chất.

Tổng kết

Dự án Hami là minh chứng rõ ràng rằng năng lượng mặt trời không nhất thiết phải "tắt" khi mặt trời lặn. Với công nghệ muối nóng chảy, Trung Quốc đang chứng minh rằng lưu trữ năng lượng quy mô lớn không chỉ có con đường duy nhất là pin lithium. Dù chi phí và khả năng nhân rộng vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng, đây là một bước tiến quan trọng trong cuộc đua chuyển đổi năng lượng toàn cầu — và là bài học đáng suy ngẫm cho Việt Nam trên hành trình xanh hóa ngành điện và phát triển hạ tầng sạc xe điện bền vững.

Nguồn: Electrek