Nghiên cứu mới cảnh báo: Hệ thống hải lưu AMOC ở Đại Tây Dương có thể sụp đổ sớm hơn dự kiến

Theo CleanTechnica, một nghiên cứu mới vừa công bố trên tạp chí khoa học Science Advances ngày 15/04/2026 đã đưa ra cảnh báo đáng lo ngại: Hệ thống hoàn lưu kinh tuyến Đại Tây Dương — viết tắt là AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation) — đang suy yếu nhanh hơn rất nhiều so với những gì các mô hình khí hậu trước đó dự đoán, và nguy cơ sụp đổ hoàn toàn không còn là viễn cảnh xa vời.

AMOC là gì và tại sao nó quan trọng?

AMOC là hệ thống hải lưu khổng lồ vận chuyển nước ấm từ vùng nhiệt đới lên phía bắc Đại Tây Dương, đóng vai trò như một "bộ máy điều hòa" khí hậu toàn cầu. Khi nước ấm di chuyển lên phía bắc, nó nguội dần, trở nên đặc hơn và chìm xuống đáy đại dương, tạo thành một vòng tuần hoàn liên tục. Chính hệ thống này giúp Tây Âu có khí hậu ôn hòa hơn nhiều so với các vùng cùng vĩ độ.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang phá vỡ cơ chế này. Nhiệt độ Bắc Cực tăng cao khiến nước biển nguội chậm hơn, trong khi lượng mưa gia tăng và băng tan từ Greenland bổ sung thêm nước ngọt vào Bắc Đại Tây Dương, làm giảm độ mặn của nước biển. Nước ít đặc hơn sẽ chìm chậm hơn — và toàn bộ hệ thống dần suy yếu.

Phát hiện mới: Nguy cơ sụp đổ tăng gấp 10 lần

Nghiên cứu do Valentin Portmann thuộc Trung tâm nghiên cứu Inria Bordeaux Sud-Ouest (Pháp) dẫn đầu đã sử dụng phương pháp hồi quy ridge (ridge regression) — một kỹ thuật thống kê chưa được ứng dụng rộng rãi trong khoa học khí hậu — để đối chiếu dữ liệu quan trắc thực tế với các mô hình khí hậu hiện có.

Kết quả cho thấy các mô hình "bi quan" — vốn dự đoán AMOC suy yếu nghiêm trọng trước năm 2100 — thực tế lại là những mô hình chính xác nhất.

Portmann nhận định: "AMOC đang suy giảm nhiều hơn dự kiến so với mức trung bình của tất cả các mô hình khí hậu. Điều này có nghĩa là chúng ta đang ở gần điểm tới hạn (tipping point) hơn những gì chúng ta tưởng."

Giáo sư Stefan Rahmstorf thuộc Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (Đức) — người đã nghiên cứu AMOC suốt 35 năm — đưa ra đánh giá còn nghiêm trọng hơn: "Những mô hình 'bi quan', cho thấy AMOC suy yếu mạnh vào năm 2100, thật không may, lại là những mô hình sát thực tế nhất."

Theo ông Rahmstorf, xác suất AMOC sụp đổ hoàn toàn hiện đã vượt quá 50% — so với ước tính chỉ khoảng 5% trước đây. Điểm tới hạn có thể xảy ra ngay giữa thế kỷ này.

Hậu quả toàn cầu nếu AMOC sụp đổ

Nếu AMOC ngừng hoạt động, hậu quả sẽ mang tính thảm họa trên quy mô toàn cầu:

• Châu Âu sẽ lạnh đi đáng kể do mất nguồn nhiệt từ hải lưu ấm
• Vùng liên nhiệt đới (inter-tropical convergence zone) sẽ dịch chuyển về phía xích đạo, làm thay đổi hoàn toàn phân bố lượng mưa toàn cầu
• Khu vực Sahel ở châu Phi — nơi hơn 400 triệu người sinh sống — có nguy cơ khô hạn nghiêm trọng, đe dọa an ninh lương thực và gây ra làn sóng di cư quy mô lớn
• Mực nước biển dâng cao bất thường tại một số vùng ven biển

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Sự sụp đổ của AMOC sẽ gây xáo trộn hệ thống khí hậu toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến mùa mưa, nhiệt độ và mực nước biển tại Việt Nam.

Điều này càng khẳng định tầm quan trọng của việc chuyển đổi sang giao thông xanh và năng lượng sạch. Tại Việt Nam, sự phát triển mạnh mẽ của xe điện với VinFast đi đầu, cùng hệ thống trạm sạc xe điện ngày càng mở rộng trên toàn quốc, là những bước đi đúng hướng trong nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính từ lĩnh vực giao thông — một trong những nguồn phát thải carbon lớn nhất.

Mỗi chiếc xe điện thay thế xe xăng, mỗi trạm sạc được lắp đặt, đều góp phần nhỏ nhưng thiết thực vào mục tiêu lớn hơn: giữ cho nhiệt độ toàn cầu không vượt ngưỡng khiến các hệ thống khí hậu quan trọng như AMOC sụp đổ không thể đảo ngược.

Tổng kết

Nghiên cứu mới nhất về AMOC là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ rằng biến đổi khí hậu đang diễn ra nhanh hơn và nguy hiểm hơn những gì khoa học từng dự đoán. Với xác suất sụp đổ tăng từ 5% lên hơn 50%, thời gian để hành động đang ngắn dần. Việc đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng — từ giao thông điện hóa đến năng lượng tái tạo — không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cấp bách để bảo vệ tương lai của hành tinh.

Nguồn: CleanTechnica