Nếu xăng dầu được miễn thuế tạm thời, xe điện cũng xứng đáng được hưởng ưu đãi tương tự

Theo CleanTechnica, trong khi hàng triệu người Mỹ vừa hoàn tất nộp thuế thu nhập trước hạn chót ngày 15/04, Canada đã công bố tạm miễn thuế xăng dầu nhằm giảm gánh nặng chi phí cho người dân. Tại Mỹ, nhiều nghị sĩ cũng đang đề xuất các gói "nghỉ thuế" (tax holiday) tương tự. Đức đã đi trước một bước khi cắt giảm thuế xăng và dầu diesel tới 0,17 EUR/lít (tương đương khoảng 4.500 VND/lít). Câu hỏi đặt ra là: nếu nhiên liệu hóa thạch được ưu đãi thuế, tại sao xe điện lại không?

Miễn thuế xăng dầu — giải pháp ngắn hạn nhưng bỏ lỡ bức tranh lớn

Về bản chất, thuế đóng vai trò như một rào cản tiêu dùng — khi phải trả nhiều hơn, người mua sẽ e ngại chi tiêu. Ngược lại, khi được giảm thuế, động lực mua sắm tăng lên rõ rệt. Tuy nhiên, thuế xăng dầu tại nhiều quốc gia gần như không thay đổi suốt hàng chục năm qua, dù lạm phát liên tục leo thang, khiến tác dụng "hạn chế tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch" của loại thuế này ngày càng suy yếu.

Điều đáng chú ý hơn cả giá nhiên liệu là sự bất ổn về giá. Khi giá xăng dầu biến động liên tục, người tiêu dùng có xu hướng tìm kiếm các giải pháp thay thế ổn định hơn — và xe điện chính là lựa chọn hiển nhiên với chi phí vận hành thấp hơn đáng kể. Tuy nhiên, các biện pháp bình ổn giá xăng của chính phủ lại vô tình triệt tiêu động lực chuyển đổi tự nhiên này.

Xe điện vẫn đang bị "cho một tay, lấy lại một tay"

Nhiều người sẽ lập luận rằng xe điện đã được hưởng trợ cấp và ưu đãi. Điều này đúng, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Tại nhiều nơi, chính phủ vừa đưa ra ưu đãi mua xe điện, vừa áp thêm các loại thuế và phí khác lên chính những chiếc xe này — tạo ra một vòng lặp quan liêu kém hiệu quả.

Một số bang tại Mỹ còn áp phí đặc biệt đối với xe điện với lý do "xe điện không đóng thuế xăng nên không đóng góp vào quỹ bảo trì đường bộ". Nhưng trớ trêu thay, khi có chương trình miễn thuế xăng, xe chạy xăng cũng chẳng đóng góp gì cho quỹ đường bộ. Chưa kể, nếu thực sự muốn "công bằng", liệu thuế xăng dầu hiện tại có đủ trang trải chi phí chiến tranh vì dầu mỏ, ô nhiễm không khí và hàng loạt tác động tiêu cực khác mà nhiên liệu hóa thạch gây ra?

Bài học từ các quốc gia đi đầu

Trung Quốc hiện đang miễn 5% thuế mua xe điện đối với các mẫu xe có giá lên tới 300.000 NDT (khoảng 1,1 tỷ VND), tương đương mức tiết kiệm khoảng 28 triệu VND ($1.100) cho mỗi chiếc xe. Bang New York (Mỹ) cũng miễn thuế bán hàng cho phần giá trị 35.000 USD đầu tiên (khoảng 875 triệu VND) khi mua xe mới, cộng thêm khoản hoàn tiền 2.000 USD (khoảng 50 triệu VND).

Tác giả Larry Evans đề xuất một giải pháp đơn giản: nếu Canada muốn tạm miễn thuế xăng, hãy đồng thời miễn 5% thuế hàng hóa và dịch vụ (GST) cho xe điện, áp dụng cho cả xe mới lẫn xe cũ. Các bang và quốc gia khác nên theo hướng tương tự — đừng cố làm chính sách quá phức tạp để đạt sự hoàn hảo.

Bởi vì chỉ giảm giá xăng trước mắt sẽ khiến người dân tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và dễ bị tổn thương trước những đợt biến động giá tiếp theo. Trong khi đó, hỗ trợ chuyển đổi sang xe điện giúp giảm khoản trả góp hàng tháng, tạo điều kiện cho nhiều người tiếp cận phương tiện sạch hơn — và nếu đủ nhiều người chuyển đổi, sự phụ thuộc vào dầu mỏ sẽ giảm đi đáng kể.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Tại Việt Nam, chính sách thuế đối với xe điện đang ở giai đoạn then chốt. Chính phủ đã áp dụng mức thuế tiêu thụ đặc biệt 0% và lệ phí trước bạ 0% cho ô tô điện chạy pin trong giai đoạn đầu, tạo lợi thế lớn cho VinFast — hãng xe điện nội địa duy nhất đang vận hành mạng lưới trạm sạc lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, các ưu đãi này có thời hạn và câu hỏi đặt ra là liệu Việt Nam có tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ khi thị trường xe điện còn non trẻ.

Bài học từ các nước cho thấy: việc giảm thuế xăng dầu mà không đồng thời hỗ trợ xe điện sẽ làm chậm quá trình chuyển đổi năng lượng xanh. Với hạ tầng trạm sạc đang được mở rộng nhanh chóng — bạn đọc có thể tra cứu vị trí các trạm tại TramSac.me — Việt Nam hoàn toàn có thể rút ngắn lộ trình điện hóa giao thông nếu duy trì chính sách thuế thuận lợi cho xe điện.

Tổng kết

Cuộc tranh luận về miễn thuế xăng dầu tại Bắc Mỹ và châu Âu đặt ra một vấn đề cốt lõi: ưu đãi thuế nên hướng tới giải pháp bền vững hay chỉ là "thuốc giảm đau" tạm thời? Nếu các chính phủ sẵn sàng hy sinh nguồn thu thuế để giảm gánh nặng cho người chạy xe xăng, thì không có lý do gì để không dành sự hỗ trợ tương tự — thậm chí nhiều hơn — cho xe điện, phương tiện giúp cắt giảm phụ thuộc dầu mỏ từ gốc rễ.

Nguồn: CleanTechnica