Nếu Mỹ chuyển 200 tỷ USD chi phí chiến tranh Iran sang năng lượng sạch — bức tranh nào sẽ thay đổi?

Theo CleanTechnica, trong bối cảnh nước Mỹ đang chi tới 200 tỷ USD cho cuộc chiến tranh tại Iran, nhiều chuyên gia năng lượng và kinh tế đặt ra câu hỏi: điều gì sẽ xảy ra nếu khoản ngân sách khổng lồ này được chuyển hướng sang đầu tư cho năng lượng sạch? Câu trả lời, theo nhiều nhà phân tích, là một nước Mỹ tự chủ về năng lượng, giảm ô nhiễm và có nền kinh tế bền vững hơn rất nhiều.

200 tỷ USD — đủ để thay đổi cục diện năng lượng

Cựu Bộ trưởng Lao động Mỹ Robert Reich nhận định: "Phần lớn người Mỹ phản đối cuộc chiến này. Quốc hội không phê chuẩn nó. Đây là cuộc chiến của một người: Donald Trump." Với 200 tỷ USD — tương đương khoảng 5.000 nghìn tỷ VND — nước Mỹ có thể triển khai hàng loạt dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn, từ điện gió, điện mặt trời đến hệ thống pin lưu trữ năng lượng (battery storage), đồng thời điện khí hóa hệ thống sưởi và giao thông trên toàn quốc.

Theo phân tích của Oxford Economics, năng lượng tái tạo tuy đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, nhưng chi phí vận hành sau đó gần như bằng không. Điều này tạo ra "lá chắn" trước những biến động giá nhiên liệu hóa thạch — vốn đang tăng vọt do bất ổn địa chính trị. Trong khi đó, các nhà máy điện chạy dầu và khí đốt phụ thuộc hoàn toàn vào giá nhiên liệu thị trường, dễ bị ảnh hưởng nặng nề mỗi khi xảy ra xung đột.

Xe điện, trạm sạc và lưới điện thông minh

Một trong những lĩnh vực được hưởng lợi lớn nhất nếu khoản 200 tỷ USD được tái phân bổ chính là xe điện. Quốc hội Mỹ do đảng Cộng hòa kiểm soát đã bãi bỏ khoản tín dụng thuế liên bang 7.500 USD (khoảng 187 triệu VND) dành cho xe điện, khiến doanh số ban đầu sụt giảm. Tuy nhiên, nghịch lý là chính cuộc chiến Iran đã đẩy giá xăng tăng cao, kéo nhu cầu sở hữu xe điện quay trở lại mạnh mẽ.

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Stanford chỉ ra rằng Đạo luật Giảm lạm phát (Inflation Reduction Act — IRA) lẽ ra "có thể mang lại lợi ích lớn hơn nhiều nếu cung cấp mức tín dụng thuế cao hơn cho các dòng xe điện sạch hơn."

Về hạ tầng sạc, một báo cáo mới cho thấy các trạm sạc dùng chung (shared charging hubs) dành cho xe tải hạng nặng là giải pháp hiệu quả về chi phí để giảm phát thải trong ngành vận tải đường dài. Các trạm sạc này phục vụ nhiều đội xe khác nhau tại cùng một địa điểm, giúp tăng hiệu suất sử dụng và giảm chi phí đáng kể.

Ngoài ra, bài viết cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cấp lưới điện. Theo chuyên gia Michael Barnard của CleanTechnica, việc thay thế dây dẫn truyền thống bằng dây dẫn lõi composite có thể nâng công suất truyền tải từ 1.300 MW lên 2.000 MW mà không cần xây dựng thêm cột điện mới — một cách tiếp cận thông minh và tiết kiệm hơn nhiều so với xây mới hoàn toàn.

Năng lượng mặt trời, gió và thủy điện

Với 200 tỷ USD, nước Mỹ có thể đẩy mạnh mô hình điện mặt trời cộng đồng (community solar) — cho phép người dân đăng ký sử dụng điện từ các trang trại năng lượng mặt trời gần nhà. Đây là giải pháp đặc biệt phù hợp với các bang có diện tích nhỏ nhưng nhiều đất hoang, mỏ đá bỏ hoang hoặc hồ chứa có thể tái sử dụng.

Về điện gió, nhà báo Stacy Johnson nhận xét trên Money Talks News: "Ưu tiên dầu mỏ là một chuyện, nhưng lấy tiền thuế của người dân để trả cho các công ty ngừng sản xuất năng lượng tái tạo lại là chuyện khác hoàn toàn."

Công nghệ thủy điện chìm (submersible hydropower) cũng đang nổi lên như giải pháp tiềm năng tại vùng Ngũ Đại Hồ, sử dụng tuabin sợi carbon quay bằng dòng chảy tự nhiên — tương tự các dự án đã triển khai tại Scotland và Hàn Quốc.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Bài phân tích từ CleanTechnica mang đến nhiều bài học đáng suy ngẫm cho Việt Nam. Trong khi nước Mỹ vẫn đang tranh luận về việc phân bổ ngân sách giữa quốc phòng và năng lượng sạch, Việt Nam đã và đang đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng xe điện và năng lượng tái tạo.

VinFast hiện là nhà sản xuất xe điện hàng đầu Việt Nam với mạng lưới trạm sạc ngày càng mở rộng trên toàn quốc. Mô hình trạm sạc dùng chung cho xe tải hạng nặng — như đề cập trong bài — hoàn toàn có thể áp dụng cho các tuyến vận tải Bắc-Nam tại Việt Nam, nơi nhu cầu điện khí hóa vận tải đường dài đang ngày càng cấp thiết. Bạn có thể theo dõi các trạm sạc trên toàn quốc tại TramSac.me.

Quan điểm của Oxford Economics về lợi thế chi phí dài hạn của năng lượng tái tạo cũng rất phù hợp với bối cảnh Việt Nam — một quốc gia đang phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch và dễ bị tổn thương trước biến động giá năng lượng toàn cầu.

Tổng kết

Bài viết của CleanTechnica không chỉ là một giả thuyết "nếu như" mà còn là lời nhắc nhở rằng mỗi đồng ngân sách đều có chi phí cơ hội. 200 tỷ USD có thể dùng để hủy diệt, nhưng cũng có thể dùng để xây dựng một tương lai năng lượng sạch, tự chủ và bền vững. Đối với Việt Nam, đây là minh chứng cho thấy đầu tư vào năng lượng tái tạo và xe điện không chỉ là lựa chọn vì môi trường, mà còn là chiến lược an ninh năng lượng quốc gia.

Nguồn: CleanTechnica