Năng lượng sạch tại Mỹ vừa bùng nổ vừa đổ vỡ cùng lúc — hơn 50 dự án mới nhưng 38 dự án bị hủy chỉ trong quý I/2026

Theo Electrek, ngành năng lượng sạch tại Mỹ đang trải qua một nghịch lý chưa từng có: vừa bùng nổ kỷ lục về số dự án mới, vừa chứng kiến hàng loạt dự án bị hủy bỏ — tất cả diễn ra chỉ trong quý I năm 2026.

Bùng nổ dự án mới trước hạn chót liên bang

Trong ba tháng đầu năm 2026, các nhà phát triển đã công bố 54 dự án điện mặt trời, điện gió và lưu trữ pin (battery storage) quy mô tiện ích mới — gần gấp đôi tổng số dự án được công bố trong cả năm 2025. Tổng vốn đầu tư dự kiến vượt 18 tỷ USD (khoảng 450.000 tỷ VND), bổ sung hơn 12 GW công suất phát điện, đủ cung cấp điện cho khoảng 2 triệu hộ gia đình.

Nguyên nhân chính của làn sóng công bố dồn dập này là hạn chót ngày 4 tháng 7 liên quan đến đạo luật thuế lớn được chính quyền Trump thông qua năm ngoái. Sau thời hạn này, các ưu đãi thuế liên bang dành cho năng lượng sạch sẽ bị thu hẹp đáng kể, buộc các nhà phát triển phải chạy đua khởi công dự án trước khi cửa sổ cơ hội đóng lại.

Mặt trái: 38 dự án bị hủy, hàng tỷ USD bốc hơi

Song song với làn sóng dự án mới, quý I/2026 cũng chứng kiến 38 dự án quy mô tiện ích bị hủy bỏ — chiếm gần một nửa tổng số 85 dự án bị hủy trong cả năm 2025. Các dự án bị khai tử lẽ ra đã bổ sung 8 GW công suất, đủ cấp điện cho 2–3 triệu hộ gia đình. Thiệt hại kinh tế ước tính lên tới khoảng 13 tỷ USD (325.000 tỷ VND) vốn đầu tư và 33.000 việc làm tiềm năng bị mất.

Lĩnh vực sản xuất còn ảm đạm hơn. Quý I ghi nhận 7 nhà máy bị hủy, đóng cửa hoặc thu hẹp quy mô, trong khi chỉ có 12 dự án sản xuất mới được công bố — so với hơn 60 dự án mỗi quý trong giai đoạn 2023–2024. Tất cả các dự án bị hủy đều liên quan đến xe điện (EV), điện mặt trời, điện gió hoặc hydro.

Thiệt hại theo từng lĩnh vực

• Sản xuất xe điện (EV): Chịu ảnh hưởng nặng nhất với 58 dự án bị hủy hoặc thu hẹp, tổng vốn đầu tư mất đi lên tới 25,5 tỷ USD (khoảng 637.500 tỷ VND)
• Lưu trữ pin (Battery Storage): Khoảng 8,6 tỷ USD trong tổng số 16,9 tỷ USD đầu tư đang hoạt động đã bị hủy
• Điện mặt trời và điện gió: Tương đối ổn định, dưới 10% vốn đầu tư đã công bố bị hủy
• Lưới điện và truyền tải: Ổn định nhất, chỉ 150 triệu USD bị hủy

Bức tranh tổng thể cho thấy một ngành công nghiệp đang bị giằng xé: nhu cầu điện tăng cao thúc đẩy các nhà phát triển chạy đua triển khai dự án, nhưng sự bất ổn về chính sách lại đóng băng các quyết định đầu tư dài hạn — đặc biệt trong lĩnh vực xe điện và pin.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Sự biến động tại thị trường năng lượng sạch Mỹ mang lại cả cơ hội lẫn bài học cho Việt Nam. Khi các dự án sản xuất pin và xe điện bị hủy tại Mỹ, chuỗi cung ứng toàn cầu có thể dịch chuyển — tạo cơ hội cho các quốc gia như Việt Nam thu hút đầu tư sản xuất linh kiện pin và xe điện.

Đối với hạ tầng trạm sạc tại Việt Nam, bài học rõ ràng nhất là tầm quan trọng của chính sách nhất quán. VinFast và các nhà đầu tư hạ tầng sạc cần một môi trường chính sách ổn định để mạnh dạn rót vốn mở rộng mạng lưới trạm sạc trên toàn quốc. Sự thiếu nhất quán trong chính sách — như đang xảy ra tại Mỹ — có thể khiến cả ngành công nghiệp tăng trưởng và sụp đổ cùng lúc.

Tổng kết

Ngành năng lượng sạch Mỹ đang ở trong tình trạng nghịch lý hiếm thấy: bùng nổ ngắn hạn do chạy đua trước hạn chót chính sách, nhưng suy yếu dài hạn do thiếu sự ổn định trong các ưu đãi liên bang. Con số 54 dự án mới là ấn tượng, nhưng 38 dự án bị hủy cùng hàng chục tỷ USD bốc hơi cho thấy sự bất ổn chính sách có thể gây thiệt hại lớn đến mức nào. Đây là lời cảnh tỉnh cho mọi quốc gia đang phát triển năng lượng sạch, bao gồm cả Việt Nam.

Nguồn: Electrek