Na Uy đối mặt nguy cơ thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng khi mùa đông ít tuyết khiến các hồ chứa thủy điện cạn kiệt

Theo CleanTechnica, Na Uy — quốc gia vốn được xem là hình mẫu về năng lượng sạch nhờ hệ thống thủy điện khổng lồ — đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng. Nguyên nhân không đến từ thiếu hụt cơ sở hạ tầng, mà từ chính thiên nhiên: mùa đông 2025–2026 gần như không có tuyết, khiến các hồ chứa nước phục vụ phát điện rơi xuống mức thấp nhất trong 20 năm qua.

Thủy điện Na Uy và bài toán phụ thuộc vào thời tiết

Na Uy hiện vận hành hơn 1.700 nhà máy thủy điện, cung cấp gần 90% tổng sản lượng điện quốc gia. Đây là tỷ lệ phụ thuộc vào một nguồn năng lượng tái tạo duy nhất thuộc hàng cao nhất thế giới. Toàn bộ hệ thống này hoạt động dựa trên nước tan từ tuyết — và khi tuyết không rơi, nước không có để chạy tuabin.

Mùa đông vừa qua là mùa đông lạnh nhất tại Na Uy kể từ năm 2010, nhưng nghịch lý là lại rất ít tuyết. Nguyên nhân được xác định là do một vùng áp cao dai dẳng gần Greenland đã chặn các luồng ẩm từ Đại Tây Dương, khiến tuyết hầu như không rơi suốt tháng 2 và tháng 3.

Nhóm phân tích thị trường của Å Energi nhận định: "Tháng 2 không có tuyết, rồi tháng 3 cũng không... Chúng tôi dần nhận ra rằng đây sẽ là một mùa đông gần như không có tuyết."

Hệ quả là lượng điện thiếu hụt ước tính lên tới 25 TWh — tương đương 20% tổng sản lượng thủy điện của Na Uy trong năm ngoái.

Xuất khẩu điện sụt giảm, giá điện khu vực tăng vọt

Na Uy là một trong những nước xuất khẩu điện sạch lớn nhất châu Âu, nhưng cuộc khủng hoảng đã buộc nước này phải cắt giảm mạnh lượng điện bán ra nước ngoài:

• Xuất khẩu điện sang Anh giảm khoảng 50%
• Xuất khẩu sang Đức giảm khoảng 40%
• Giá điện tại khu vực Bắc Âu, đặc biệt ở miền bắc Thụy Điển, đã tăng gấp hơn 4 lần so với mức năm 2025

Na Uy sở hữu khoảng 1.100 hồ chứa nước với tổng dung tích lưu trữ hơn 87 TWh. Hồ lớn nhất — Blåsjø — có dung tích 7,8 TWh và có thể tích trữ lượng nước đủ cho ba năm hoạt động bình thường, nhưng nếu chạy hết công suất thì chỉ cạn trong khoảng 8 tháng.

Tương lai ảm đạm: thiếu hụt điện từ năm 2030

Một báo cáo từ DNV công bố tháng 12/2025 đưa ra những dự báo đáng lo ngại:

• Nhu cầu điện sẽ tăng thêm 18 TWh trong 5 năm tới
• Các dự án phát triển nguồn điện mới chỉ bổ sung được 3 TWh
• Na Uy có thể rơi vào tình trạng thâm hụt điện từ năm 2030
• Dự kiến phải nhập khẩu ròng khoảng 5 TWh/năm vào đầu những năm 2030
• Riêng các trung tâm dữ liệu (data center) sẽ tiêu thụ tới 15 TWh vào năm 2040

Ông Remi Eriksen, Giám đốc điều hành DNV, nhấn mạnh: "Điện gió trên bờ và ngoài khơi là những giải pháp duy nhất đủ trưởng thành và có khả năng mở rộng để cung cấp công suất mới nhanh chóng với chi phí chấp nhận được."

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của Na Uy mang đến bài học quý giá cho Việt Nam — quốc gia cũng phụ thuộc đáng kể vào thủy điện (chiếm khoảng 30% tổng sản lượng điện). Trong những năm gần đây, Việt Nam đã nhiều lần đối mặt với tình trạng thiếu nước tại các hồ thủy điện miền Trung và Tây Nguyên do El Niño và biến đổi khí hậu.

Việc đa dạng hóa nguồn năng lượng — bao gồm điện gió, điện mặt trời và đặc biệt là hạ tầng xe điện — đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Sự phát triển nhanh chóng của hệ thống trạm sạc xe điện tại Việt Nam cũng đặt ra yêu cầu về nguồn điện ổn định và bền vững để phục vụ hàng trăm nghìn xe điện VinFast và các hãng khác đang lưu thông trên đường.

Nếu nguồn điện quốc gia bị gián đoạn do biến đổi khí hậu, không chỉ sinh hoạt và sản xuất bị ảnh hưởng mà cả hệ thống giao thông điện cũng chịu tác động trực tiếp. Đây là lý do vì sao việc theo dõi và quy hoạch hạ tầng trạm sạc cần đi đôi với đảm bảo an ninh năng lượng.

Tổng kết

Cuộc khủng hoảng tại Na Uy cho thấy ngay cả thủy điện — vốn được coi là nguồn năng lượng tái tạo ổn định nhất — cũng có tính gián đoạn (intermittency) giống như điện gió hay điện mặt trời, chỉ là theo chu kỳ dài hơn. Biến đổi khí hậu đang thay đổi các mô hình thời tiết theo những cách khó lường, buộc mọi quốc gia — từ Na Uy ở Bắc Âu đến Việt Nam ở Đông Nam Á — phải chủ động đa dạng hóa nguồn năng lượng và xây dựng hạ tầng điện linh hoạt, bền vững hơn.

Nguồn: CleanTechnica