Mỹ chỉ đóng cửa 2,6 GW nhà máy điện than trong năm 2025 — mức thấp nhất trong 15 năm qua

Theo CleanTechnica, trong năm 2025, ngành điện Mỹ chỉ cho ngừng hoạt động 2,6 gigawatt (GW) công suất phát điện từ than đá tại bốn nhà máy — đây là mức thấp nhất trong vòng 15 năm, kể từ năm 2010. Con số này chỉ chiếm khoảng 1,5% tổng công suất điện than của Mỹ vào cuối năm 2024, cho thấy quá trình loại bỏ nhiên liệu hóa thạch đang chậm lại đáng kể.

Chi tiết các nhà máy điện than đóng cửa trong năm 2025

Bốn cơ sở phát điện than đã chính thức ngừng hoạt động trong năm 2025, cụ thể:

• Nhà máy Indian River Unit 4 (bang Delaware): công suất 410 MW, đóng cửa vào tháng 2.
• Nhà máy Cholla Units 1 và 3 (bang Arizona): tổng công suất 383 MW, đóng cửa vào tháng 3.
• Dự án Intermountain Power Units 1 và 2 (bang Utah): công suất lên đến 1.800 MW, đóng cửa vào tháng 10–11. Đây là cơ sở lớn nhất trong danh sách, do Sở Điện và Nước Los Angeles vận hành, và đã được thay thế bằng một nhà máy điện khí đốt tự nhiên công suất 1.017 MW đi vào hoạt động cuối năm 2025.
• Nhà máy Prairie Creek Unit 1 (bang Iowa): công suất chỉ 15 MW, đóng cửa vào tháng 12.

Hàng loạt kế hoạch đóng cửa bị hoãn hoặc hủy bỏ

Đầu năm 2025, các nhà vận hành nhà máy điện than đã lên kế hoạch cho nghỉ hưu tổng cộng 8,5 GW công suất. Tuy nhiên, thực tế diễn ra rất khác so với dự kiến:

• 4,8 GW bị hoãn sang các năm sau.
• 1,1 GW bị hủy bỏ hoàn toàn.
• 1,2 GW dự kiến đóng cửa năm 2027 cũng bị hủy kế hoạch.
• Một cơ sở dự kiến ngừng hoạt động năm 2026 đã bị lùi đến tận năm 2029.

Nguyên nhân chính của sự chậm trễ này đến từ Bộ Năng lượng Mỹ. Cơ quan này đã ban hành lệnh khẩn cấp theo Điều 202(c), yêu cầu giữ lại 3.240 MW công suất điện than tại năm cơ sở, với lý do đảm bảo an ninh lưới điện (grid reliability). Phần lớn các nhà vận hành bị ảnh hưởng đã dời lịch đóng cửa sang đầu đến giữa năm 2026.

Nhìn về phía trước, khoảng 6,4 GW công suất điện than dự kiến sẽ được cho ngừng hoạt động trong năm 2026, tương đương gần 4% tổng công suất điện than còn đang vận hành tại Mỹ.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện tại Mỹ mang lại nhiều bài học cho Việt Nam — quốc gia cũng đang trong quá trình chuyển đổi năng lượng. Theo Quy hoạch Điện VIII, Việt Nam đặt mục tiêu giảm dần tỷ trọng điện than và tăng cường năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, giống như Mỹ, việc đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than không hề đơn giản khi phải cân bằng giữa an ninh năng lượng và mục tiêu giảm phát thải.

Điểm khác biệt đáng chú ý là Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng xe điện song song với chuyển đổi nguồn điện. Với sự phát triển nhanh chóng của VinFast và hệ thống trạm sạc ngày càng mở rộng trên toàn quốc (xem bản đồ tại TramSac.me), việc đảm bảo nguồn điện sạch cho xe điện trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nếu xe điện vẫn sạc bằng điện than, lợi ích giảm phát thải sẽ bị hạn chế đáng kể.

Việc Mỹ phải viện dẫn an ninh lưới điện để trì hoãn đóng cửa nhà máy than cũng là lời cảnh báo cho Việt Nam: cần đầu tư song song vào hệ thống lưu trữ năng lượng (energy storage) và lưới điện thông minh (smart grid) để quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ.

Tổng kết

Năm 2025 đánh dấu bước lùi trong quá trình loại bỏ điện than tại Mỹ, khi chỉ có 2,6 GW bị cho nghỉ hưu — thấp nhất trong 15 năm. Áp lực từ an ninh lưới điện và các lệnh khẩn cấp của chính phủ đã khiến hàng loạt kế hoạch đóng cửa bị hoãn. Tuy nhiên, với 6,4 GW dự kiến ngừng hoạt động trong năm 2026, xu hướng chuyển dịch khỏi điện than vẫn chưa dừng lại — chỉ là đang chậm hơn kỳ vọng. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội để rút kinh nghiệm và xây dựng lộ trình chuyển đổi năng lượng thực tế, vừa đảm bảo an ninh điện, vừa hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không.

Nguồn: CleanTechnica