LNG không thể bảo vệ Hawaiʻi khỏi cuộc khủng hoảng năng lượng tiếp theo — bài học cho các quốc gia phụ thuộc nhiên liệu nhập khẩu

Theo CleanTechnica, bang Hawaiʻi (Mỹ) đang đối mặt với một quyết định năng lượng quan trọng: liệu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG — Liquefied Natural Gas) có phải là giải pháp cho giá điện cao ngất ngưởng và hệ thống lưới điện lạc hậu? Chuyên gia năng lượng Michael Barnard cho rằng câu trả lời là không — và những bằng chứng lịch sử đang chứng minh điều đó.

Nghiên cứu đầy lỗ hổng của cơ quan năng lượng Hawaiʻi

Đầu năm 2025, Văn phòng Năng lượng Bang Hawaiʻi (HSEO) công bố nghiên cứu về nhiên liệu thay thế, trong đó LNG được đề xuất như một giải pháp thực tế cho bài toán giá điện. Tuy nhiên, nghiên cứu này mắc một sai lầm phương pháp nghiêm trọng: chỉ sử dụng giá trung bình và thay đổi từng biến số một cách riêng lẻ, trong khi giữ nguyên các yếu tố còn lại.

Cách tiếp cận này hoàn toàn bỏ qua kịch bản khủng hoảng — khi nhiều yếu tố biến động đồng thời. Với một quyết định hạ tầng dài hạn, đây là thiếu sót nghiêm trọng.

Lịch sử cho thấy khủng hoảng giá nhiên liệu là chuyện bình thường

Theo dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), kể từ năm 1973, thế giới đã trải qua 13 đợt tăng giá dầu mạnh hoặc kéo dài — trung bình cứ 4 năm lại xảy ra một lần. Nói cách khác, biến động giá lớn không phải ngoại lệ mà là điều kiện bình thường của thị trường năng lượng hóa thạch.

Chính nghiên cứu của HSEO cũng thừa nhận rằng lợi ích chi phí của LNG sẽ biến mất nếu giá tăng chỉ hơn 10%. Trong khi đó, thực tế khắc nghiệt hơn nhiều: giá LNG tại châu Á đã tăng 143% trong cuộc xung đột liên quan đến Iran năm 2026, và tăng tới 289% sau khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022. Một cuộc khủng hoảng kéo dài 12–18 tháng đủ để xóa sạch toàn bộ lợi thế chi phí mà HSEO tính toán.

Hợp đồng dài hạn cũng không phải lá chắn

Nhiều người cho rằng hợp đồng mua LNG dài hạn sẽ bảo vệ khỏi biến động giá. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh điều ngược lại. Tháng 3 năm 2026, QatarEnergy — một trong những nhà cung cấp LNG lớn nhất thế giới — đã tuyên bố bất khả kháng (force majeure) đối với các hợp đồng dài hạn. Như Barnard nhận định: "Một nhà giao dịch không phải là một nguồn nhiên liệu" — hợp đồng trên giấy không đảm bảo được nguồn cung vật lý khi xảy ra gián đoạn.

Đặc biệt, do hạn chế của Đạo luật Jones (quy định tàu vận chuyển hàng hóa nội địa Mỹ phải mang cờ Mỹ), Hawaiʻi không thể nhận LNG trực tiếp từ đất liền Mỹ mà phải phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển quốc tế thông qua trung gian như JERA. Điều này khiến bang này tiếp tục chịu rủi ro từ thị trường toàn cầu thay vì đạt được sự độc lập năng lượng thực sự.

Hydro và amoniac — cũng không phải lối thoát

Một số ý kiến đề xuất chuyển sang hydro hoặc amoniac nhập khẩu như nhiên liệu cầu nối. Tuy nhiên, các nguồn năng lượng này cũng đối mặt với rủi ro địa chính trị tương tự. Cuộc xung đột năm 2026 đã gây gián đoạn nguồn cung amoniac phân bón qua cùng điểm nghẽn eo biển Hormuz — chứng minh rằng đổi loại nhiên liệu không loại bỏ được sự phụ thuộc vào các khu vực bất ổn.

Hơn nữa, hydro hay amoniac nhập khẩu phải trải qua nhiều bước chuyển đổi năng lượng, chỉ giữ lại được 30% đến 50% năng lượng tái tạo ban đầu — một sự lãng phí rất lớn.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Bài học từ Hawaiʻi có giá trị tham khảo đáng kể cho Việt Nam. Là quốc gia đang trong quá trình chuyển đổi năng lượng, Việt Nam cũng đối mặt với câu hỏi tương tự: nên đầu tư vào nhập khẩu LNG hay đẩy mạnh năng lượng tái tạo nội địa?

Việt Nam hiện có tiềm năng điện mặt trời và điện gió rất lớn, đặc biệt tại khu vực miền Trung và miền Nam. Song song đó, sự phát triển của hệ sinh thái xe điện — với VinFast dẫn đầu cùng mạng lưới trạm sạc ngày càng mở rộng — cho thấy xu hướng điện khí hóa giao thông đang tăng tốc. Việc đầu tư vào năng lượng tái tạo nội địa kết hợp hệ thống lưu trữ sẽ vừa giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, vừa hỗ trợ hạ tầng sạc xe điện — một mũi tên trúng hai đích.

Bạn có thể khám phá mạng lưới trạm sạc xe điện trên toàn quốc tại TramSac.me.

Tổng kết

Câu chuyện Hawaiʻi là lời cảnh tỉnh cho bất kỳ quốc gia hay vùng lãnh thổ nào đang coi LNG là giải pháp quá độ. Lịch sử cho thấy thị trường nhiên liệu hóa thạch vốn dĩ bất ổn, và không hợp đồng hay trung gian nào có thể đảm bảo an ninh năng lượng thực sự. Như Barnard khẳng định, khả năng chống chịu năng lượng phải được xây dựng trên nền tảng điện mặt trời nội địa, hệ thống lưu trữ, quản lý tải linh hoạt và hiện đại hóa lưới điện — thay vì nhập khẩu sự ổn định từ một thị trường toàn cầu đầy biến động.

Nguồn: CleanTechnica