Liên minh đứng sau Ford, GM và Toyota muốn xóa sổ thuế xăng — nhưng giải pháp thay thế có thể khiến chính khách hàng của họ phẫn nộ

Theo Carscoops, Liên minh Đổi mới Ô tô Mỹ (Alliance for Automotive Innovation) — tổ chức vận động hành lang đại diện cho hầu hết các hãng xe lớn nhất thế giới bao gồm Ford, GM, Toyota, Hyundai, BMW, Mercedes, Volkswagen, Stellantis và nhiều thương hiệu khác — vừa đưa ra đề xuất gây tranh cãi: xóa bỏ hoàn toàn thuế xăng liên bang và thay thế bằng một loại phí duy nhất tính theo trọng lượng xe. Vấn đề là giải pháp này có thể khiến chính khách hàng trung thành của các hãng phải trả giá đắt nhất.

Thuế xăng Mỹ đã lỗi thời đến mức nào?

Thuế xăng liên bang tại Mỹ hiện ở mức 18,4 cent/gallon (tương đương khoảng 1.200 VND/lít) và đã bị đóng băng từ năm 1993 — thời điểm giá xăng trung bình chỉ 1,11 USD/gallon. Nếu tính theo lạm phát, mức thuế này lẽ ra phải tăng lên 42 cent/gallon, tức gấp hơn 2 lần so với hiện tại.

Nguồn thu từ thuế xăng đổ vào Quỹ Tín thác Đường cao tốc (Highway Trust Fund) — quỹ chịu trách nhiệm xây dựng và bảo trì hệ thống đường bộ liên bang Mỹ. Tuy nhiên, khi xe ngày càng tiết kiệm nhiên liệu hơn và xe điện không tiêu thụ xăng, nguồn thu này đang cạn kiệt nghiêm trọng.

Ông John Bozzella, Chủ tịch kiêm CEO của Liên minh, cảnh báo rằng xu hướng tiêu dùng đang "đẩy nhanh tình trạng mất khả năng thanh toán của Quỹ Tín thác Đường cao tốc." Đáng chú ý, xe hybrid đã chiếm tới 19% doanh số bán ô tô tại Mỹ trong tháng 1, cho thấy người tiêu dùng đang chuyển dịch mạnh sang các phương tiện tiết kiệm nhiên liệu. Xe điện thì hoàn toàn không đóng góp vào thuế xăng.

Giải pháp phí theo trọng lượng — và nghịch lý từ chính ngành ô tô

Liên minh đề xuất thay thuế xăng bằng một khoản phí duy nhất tính theo trọng lượng xe. Tuy nhiên, tổ chức này không đưa ra con số cụ thể mà để Quốc hội Mỹ tự tính toán.

Đây là lúc nghịch lý xuất hiện: phí theo trọng lượng sẽ đánh mạnh nhất vào xe bán tải, SUV cỡ lớn và xe điện — vốn nặng hơn đáng kể do khối pin lớn. Nhưng đó lại chính là những dòng xe mang lại lợi nhuận cao nhất cho Ford, GM, Toyota và các thành viên còn lại trong Liên minh. Nói cách khác, các hãng xe đang vận động cho một chính sách có thể khiến sản phẩm chủ lực của họ trở nên đắt đỏ hơn trong mắt người tiêu dùng.

Về phía Quốc hội Mỹ, nhiều đề xuất đã được đưa ra. Hạ viện nghiêng về phương án thu phí 250 USD/năm (khoảng 6,3 triệu VND) đối với chủ xe điện, trong khi Thượng viện ủng hộ mức phí một lần 1.000 USD (khoảng 25 triệu VND). Luật giao thông hiện hành sẽ hết hạn vào ngày 30 tháng 9 năm nay, và Quốc hội đang bàn thảo kế hoạch 5 năm mới với ngân sách liên bang từ 500 đến 550 tỷ USD (khoảng 12.500–13.750 nghìn tỷ VND).

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện thuế xăng và phí xe điện tại Mỹ mang đến bài học thiết thực cho Việt Nam — nơi cũng đang đối mặt với bài toán tương tự khi số lượng xe điện tăng nhanh.

Hiện tại, nguồn thu từ thuế bảo vệ môi trường đánh trên xăng dầu là một phần quan trọng trong ngân sách giao thông Việt Nam. Khi xe điện phổ biến hơn nhờ mạng lưới trạm sạc ngày càng mở rộng, Việt Nam cũng sẽ phải tìm cơ chế thu phí công bằng để duy trì quỹ bảo trì đường bộ. Mô hình phí theo trọng lượng xe có thể là một phương án đáng cân nhắc, nhưng cần tính toán kỹ để không cản trở quá trình chuyển đổi xanh mà Chính phủ đang thúc đẩy.

VinFast và các hãng xe điện tại Việt Nam cũng nên theo dõi sát diễn biến này, bởi bất kỳ thay đổi chính sách nào tại Mỹ đều có thể tạo tiền lệ và ảnh hưởng đến chiến lược xuất khẩu cũng như vận động chính sách tại các thị trường khác.

Tổng kết

Đề xuất xóa thuế xăng và chuyển sang phí theo trọng lượng xe cho thấy nước Mỹ đang loay hoay tìm cách tài trợ hạ tầng giao thông trong kỷ nguyên điện hóa. Tuy nhiên, tương lai của đề xuất này vẫn rất bấp bênh giữa bối cảnh chính trị phức tạp. Điều chắc chắn là bài toán "ai trả tiền làm đường khi xe không còn đốt xăng" không chỉ là câu hỏi của riêng nước Mỹ — mà sớm muộn cũng sẽ đặt ra tại Việt Nam và mọi quốc gia đang chuyển đổi sang giao thông xanh.

Nguồn: Carscoops