Lịch sử hình thành 7 mạng lưới sạc xe điện lớn nhất nước Mỹ — từ trợ cấp, phá sản đến bê bối khí thải

Theo ChargedEVs, mạng lưới sạc xe điện công cộng tại Mỹ không hề được xây dựng theo một bản quy hoạch tổng thể nào. Thay vào đó, hệ thống này hình thành từ những nguồn gốc đầy bất ngờ: các khoản tài trợ liên bang, phá sản doanh nghiệp, bồi thường pháp lý, thâu tóm sáp nhập — và một hãng xe quyết định tự mình làm tất cả. Sau hơn 15 năm phát triển, nước Mỹ hiện có hơn 77.000 điểm sạc công cộng do hơn 80 công ty vận hành, nhưng chỉ 7 nhà khai thác sở hữu trên 1.000 điểm sạc.

ChargePoint — Khởi đầu từ tài trợ liên bang

ChargePoint được thành lập năm 2007 dưới tên Coulomb Technologies. Năm 2009, công ty nhận được khoản tài trợ 15 triệu USD (khoảng 375 tỷ VND) từ chương trình ARRA (Đạo luật Phục hồi và Tái đầu tư Hoa Kỳ) cho dự án ChargePoint America, triển khai 4.600 trụ sạc tại 10 khu vực đô thị lớn. ChargePoint lên sàn chứng khoán qua hình thức SPAC năm 2021, nhưng đến tháng 2/2026, vốn hóa thị trường chỉ còn 146 triệu USD và công ty vẫn chưa từng đạt lợi nhuận cả năm.

Blink Charging — Phượng hoàng từ đống tro tàn phá sản

Tiền thân của Blink là Ecotality — công ty từng nhận khoản tài trợ ARRA khổng lồ lên tới 99,8 triệu USD (khoảng 2.500 tỷ VND) vào năm 2009 để lắp đặt hơn 12.000 trụ sạc. Tuy nhiên, Ecotality phá sản vào năm 2013. Tài sản của hãng được Car Charging Group mua lại và đổi tên thành Blink Network vào năm 2017. Đến tháng 11/2025, cổ phiếu Blink giao dịch dưới 2 USD/cổ phiếu và vẫn chưa có lãi.

Electrify America — Sinh ra từ bê bối khí thải Volkswagen

Electrify America có lẽ là mạng lưới sạc có nguồn gốc đặc biệt nhất. Công ty được thành lập như một chi nhánh của Volkswagen Group, là kết quả của vụ bê bối gian lận khí thải (Dieselgate) năm 2016. Theo thỏa thuận bồi thường, VW phải đầu tư 2 tỷ USD vào hạ tầng sạc xe điện — trong đó 800 triệu USD dành riêng cho California và 1,2 tỷ USD cho các bang còn lại. Đến cuối năm 2024, Electrify America đã lắp đặt 4.800 trạm sạc nhanh DC (DC fast charging) tại 47 bang.

EVgo — Từ tiền phạt khủng hoảng năng lượng California

EVgo ra đời năm 2010 bằng nguồn tiền từ khoản bồi thường mà NRG Energy phải trả do liên quan đến cuộc khủng hoảng năng lượng California. Mạng lưới này trải qua nhiều lần đổi chủ: LS Power mua lại vào tháng 1/2020, sau đó sáp nhập qua SPAC vào tháng 7/2021. Cổ phiếu EVgo từng đạt đỉnh 18,90 USD vào tháng 11/2021, nhưng đã giảm xuống dưới 3 USD vào tháng 11/2025.

Shell Recharge và EV Connect — Thâu tóm để mở rộng

Shell Recharge được xây dựng chủ yếu qua chiến lược thâu tóm: mua lại nhà vận hành Hà Lan NewMotion (2017), nền tảng phần mềm Greenlots (tháng 1/2019), và mạng lưới sạc Volta với giá 169 triệu USD (tháng 3/2023). Tuy nhiên, đến tháng 8/2025, Shell tuyên bố rút khỏi mảng sạc xe điện cho bên thứ ba — một bước lùi đáng chú ý.

Trong khi đó, EV Connect — startup tại El Segundo thành lập năm 2009 — tập trung vào nền tảng phần mềm quản lý trạm sạc thay vì trực tiếp vận hành. Công ty được Schneider Electric mua lại vào tháng 6/2022, sau khi lọt vào danh sách 100 công ty có ảnh hưởng nhất của tạp chí Time.

Tesla Supercharger — Tự mình làm tất cả

Ra mắt vào tháng 9/2012, Tesla Supercharger là mạng lưới duy nhất được xây dựng hoàn toàn bởi một hãng xe. Tesla phát triển công nghệ sạc riêng, độc lập với các tiêu chuẩn ngành. Đáng chú ý, doanh thu từ tín chỉ pháp quy (regulatory credits) mà các hãng xe khác phải mua từ Tesla đạt tới 6,3 tỷ USD trong giai đoạn 2022–2024, giúp tài trợ cho việc mở rộng mạng lưới. Vào tháng 11/2022, Tesla mở công nghệ độc quyền của mình cho đối thủ cạnh tranh dưới tiêu chuẩn NACS (North American Charging Standard) — hiện đang trở thành chuẩn sạc chung tại Bắc Mỹ.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện phát triển hạ tầng sạc tại Mỹ mang nhiều bài học quý giá cho Việt Nam. Tại Mỹ, phải mất hơn 15 năm và hàng tỷ USD — từ nhiều nguồn khác nhau — để xây dựng mạng lưới sạc như hiện tại, và phần lớn các công ty vẫn chưa có lãi.

Việt Nam có lợi thế là VinFast đang đồng thời phát triển cả xe điện lẫn hạ tầng sạc — tương tự mô hình Tesla Supercharger. Tuy nhiên, để thị trường xe điện Việt Nam phát triển bền vững, cần có sự tham gia của nhiều nhà khai thác trạm sạc khác nhau, cùng chính sách hỗ trợ rõ ràng từ chính phủ. Bạn có thể theo dõi các trạm sạc hiện có trên bản đồ trạm sạc TramSac.me để cập nhật tình hình hạ tầng sạc trong nước.

Tổng kết

Hành trình hình thành 7 mạng lưới sạc lớn nhất nước Mỹ cho thấy không có công thức chung nào cho thành công trong lĩnh vực này. Mỗi mạng lưới đều có xuất phát điểm khác nhau — từ tài trợ chính phủ, bồi thường pháp lý, đến chiến lược tự xây dựng của hãng xe. Điều quan trọng là chính sách công và sự kiên trì đầu tư dài hạn đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng hạ tầng sạc — một bài học mà Việt Nam hoàn toàn có thể áp dụng khi đang ở giai đoạn đầu phát triển mạng lưới trạm sạc xe điện.

Nguồn: ChargedEVs