Janus Electric — startup Úc biến xe tải diesel thành xe điện chỉ trong vài ngày, mở rộng sang thị trường Mỹ

Theo CleanTechnica, Janus Electric — công ty khởi nghiệp đến từ Úc chuyên hoán cải (retrofit) xe tải hạng nặng từ diesel sang chạy điện — đang gây chú ý khi mở rộng hoạt động sang thị trường Mỹ. Trong bối cảnh ngành vận tải hạng nặng toàn cầu đẩy mạnh điện hóa, với các thử nghiệm từ Windrose Technology, Centurion và những phát biểu đáng chú ý của tỷ phú Andrew Forrest (Fortescue Metals), CleanTechnica đã có cuộc phỏng vấn độc quyền với CEO Ben Hutt để tìm hiểu hướng đi khác biệt của Janus Electric.

Mô hình kinh doanh độc đáo: hoán cải thay vì sản xuất mới

Khác với Tesla Semi, Rivian hay các hãng xe điện khác tập trung sản xuất xe tải mới, Janus Electric chọn con đường riêng: chuyển đổi xe tải diesel đang vận hành sang chạy điện. Mục tiêu của họ là khoảng 4 triệu xe tải hạng nặng (Class 8) hiện có tại Mỹ — những chiếc xe vốn phải thay động cơ diesel mỗi 5–10 năm.

"Chúng tôi mang đến giải pháp khác biệt — điện hóa những chiếc xe tải đã tồn tại, và trả lại cho khách hàng chỉ trong vài ngày," CEO Ben Hutt chia sẻ.

Ben Hutt nhậm chức CEO vào tháng 1/2026. Trước đó, ông dành 6 năm xây dựng phần mềm quản lý pin (battery orchestration) tại Evergen, làm việc với 35 công ty điện lực tại 9 quốc gia trước khi bán cho Intellihub. Ông lớn lên trong gia đình kinh doanh vận tải tại Anh, hiện lái Tesla Model 3 Performance.

Thông số kỹ thuật và đối tác

Janus Electric sử dụng pin từ Electrovaya — nhà sản xuất Canada với ưu điểm nhẹ hơn các giải pháp thay thế. Công ty đang phát triển động cơ điện nhỏ gọn và nhẹ hơn, phục vụ xe tải kéo tải trọng lên đến 70 tấn. Trọng lượng trục lái (steer axle) được giữ dưới 6,5 tấn, cho phép xe tiếp cận các tuyến đường mà xe nặng hơn không thể đi.

Một điểm đáng lưu ý: khoảng 70% xe tải hạng nặng tại Úc vận hành dưới 300 km/ngày — hoàn toàn phù hợp với phạm vi hoạt động của xe tải điện hoán cải.

Về hạ tầng sạc, Janus Electric đang triển khai kế hoạch xây dựng 50 trạm sạc trên toàn mạng lưới điện quốc gia Úc. Trạm hoán đổi pin tự động (robotic battery swapping) tại Brisbane vẫn đang được phát triển, kết hợp với mô hình sạc tại depot cho các đội xe.

"Nhiều người cho rằng hạ tầng sạc là rào cản lớn, nhưng thực tế điều này bị phóng đại," Hutt nhận định.

Mở rộng sang Mỹ và tiến trình triển khai

Janus Electric đã đạt được bước tiến quan trọng tại Mỹ khi được phê duyệt tham gia chương trình HVIP (Hybrid and Zero-Emission Truck and Bus Voucher Incentive Project) tại California — chương trình trợ cấp xe tải không phát thải. Hai voucher đầu tiên đã được cấp cho các hoán cải xe tải Mỹ đầu tiên thông qua đại lý Electric Vehicle Choice.

Đây là thời điểm chiến lược khi cảng Long Beach và Los Angeles yêu cầu toàn bộ xe tải vận chuyển hàng tại cảng (drayage truck) phải là xe không phát thải trước năm 2035.

Tại Úc, công ty đã ra mắt trung tâm hoán cải đầu tiên do đại lý vận hành cùng Archer Heavy Equipment tại Nam Úc. Các thỏa thuận đại lý bổ sung tại Victoria, Queensland và Tây Úc dự kiến hoàn tất trong năm nay. Khoảng 20 xe tải đã được hoán cải trong giai đoạn thí điểm với hơn 10 khách hàng.

Hutt thẳng thắn thừa nhận những thách thức trong quá khứ: "Công ty cần thay đổi vận hành và có nguồn vốn phù hợp. Một số việc đã không suôn sẻ. Chúng tôi phải học từ kinh nghiệm — chuẩn hóa phần mềm và phần cứng."

Phản hồi từ người dùng thực tế

Những tài xế và quản lý vận hành đã sử dụng xe tải Janus Electric đều có đánh giá tích cực. Andy — một tài xế — cho biết xe chạy êm, mạnh mẽ và đáng tin cậy. Mitch — quản lý vận hành — nhấn mạnh chi phí nhiên liệu bằng 0 cho 2 xe tải Janus so với 21 xe diesel trong đội xe. Aaron — nhân viên bảo trì — ghi nhận xe điện giảm đáng kể nhu cầu bảo dưỡng: không cần thay lọc dầu, lọc gió.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Mô hình hoán cải xe tải diesel sang điện của Janus Electric mở ra một hướng suy nghĩ thú vị cho Việt Nam. Với hàng trăm nghìn xe tải hạng nặng đang vận hành trên cả nước, việc chờ đợi thay thế toàn bộ bằng xe mới sẽ mất rất nhiều thời gian và chi phí. Hoán cải có thể là giải pháp chuyển tiếp hiệu quả.

Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết vẫn là hạ tầng trạm sạc. Việt Nam đang tích cực phát triển mạng lưới sạc, trong đó TramSac.me cung cấp bản đồ các trạm sạc xe điện trên toàn quốc để hỗ trợ người dùng. VinFast cũng đang mở rộng hệ sinh thái xe điện, nhưng phân khúc xe tải hạng nặng vẫn còn bỏ ngỏ — và đây có thể là cơ hội cho các mô hình tương tự Janus Electric tại Việt Nam.

Tổng kết

Janus Electric đại diện cho một cách tiếp cận thực dụng trong quá trình điện hóa vận tải hạng nặng: thay vì chờ đợi xe tải điện mới với giá cao, hãy chuyển đổi những gì đã có. Với việc mở rộng sang Mỹ, được hỗ trợ từ chương trình HVIP California, và mạng lưới đại lý ngày càng lớn tại Úc, công ty đang chứng minh rằng hoán cải xe điện không chỉ khả thi về kỹ thuật mà còn hợp lý về kinh tế. Như CEO Ben Hutt nhấn mạnh: "Có chỗ cho tất cả mọi người — chúng tôi vui khi thấy ngành vận tải điện hóa nhanh nhất có thể."

Nguồn: CleanTechnica