IEA: Năng lượng mặt trời lần đầu tiên vượt qua tất cả các nguồn năng lượng khác trên toàn cầu

Theo Electrek, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vừa công bố báo cáo Đánh giá Năng lượng Toàn cầu 2026, trong đó xác nhận rằng năng lượng mặt trời (solar energy) lần đầu tiên vượt qua tất cả các nguồn năng lượng khác về mức đóng góp vào tăng trưởng nguồn cung năng lượng toàn cầu trong năm 2025. Đây là một cột mốc mang tính lịch sử, đánh dấu thời điểm một nguồn năng lượng tái tạo hiện đại chính thức chiếm ngôi đầu bảng.

Năng lượng mặt trời chiếm hơn 25% tăng trưởng nguồn cung toàn cầu

Theo báo cáo của IEA, nhu cầu năng lượng toàn cầu tăng 1,3% trong năm 2025 — thấp hơn mức trung bình thập kỷ trước và giảm so với năm 2024, do tăng trưởng kinh tế yếu hơn, thời tiết ôn hòa hơn và hiệu suất sử dụng năng lượng được cải thiện.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất là nhu cầu điện năng lại tăng vọt khoảng 3% — gấp hơn hai lần tốc độ tăng trưởng năng lượng tổng thể. Nguyên nhân chính bao gồm xu hướng điện khí hóa trong xây dựng và công nghiệp, sự bùng nổ xe điện (EV), và nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu (data center).

Trong bức tranh tăng trưởng đó, năng lượng mặt trời đóng góp hơn 25% — lần đầu tiên một nguồn năng lượng tái tạo hiện đại vượt qua tất cả các nguồn khác. Khí tự nhiên chỉ chiếm 17% mức tăng. Tổng cộng, năng lượng tái tạo và điện hạt nhân đóng góp gần 60% tổng mức tăng trưởng nhu cầu năng lượng.

Giám đốc điều hành IEA, ông Fatih Birol, nhận định: "Tiêu thụ điện đang tăng nhanh hơn nhiều so với nhu cầu năng lượng tổng thể — và một nguồn năng lượng duy nhất [mặt trời] đang tăng nhanh hơn bất kỳ nguồn nào khác."

Những con số ấn tượng về công suất và xe điện

Năm 2025, điện mặt trời bổ sung 600 terawatt-giờ (TWh) trên toàn cầu — mức tăng lớn nhất trong một năm của bất kỳ công nghệ phát điện nào từ trước đến nay. Bên cạnh đó, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (battery storage) cũng ghi nhận 110 gigawatt (GW) công suất mới, vượt qua mức bổ sung hàng năm cao nhất từng đạt được của nhà máy điện khí. Ngành điện hạt nhân cũng khởi công xây dựng hơn 12 GW lò phản ứng mới.

Về xe điện, doanh số toàn cầu tăng hơn 20%, vượt mốc 20 triệu xe — tương đương cứ 4 xe mới bán ra thì có 1 chiếc chạy điện. Sức ép từ xe điện khiến nhu cầu dầu mỏ chỉ tăng 0,7%, phù hợp với dự báo của IEA.

Trung Quốc giảm phát thải nhờ năng lượng tái tạo, Ấn Độ lần đầu đi ngang

Về phát thải CO₂ liên quan đến năng lượng, toàn cầu chỉ tăng 0,4% trong năm 2025 — chậm hơn đáng kể so với các năm trước. Đặc biệt, Trung Quốc — quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới — thực sự giảm phát thải nhờ mở rộng mạnh mẽ năng lượng tái tạo, dù vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tăng trưởng nhu cầu toàn cầu. Ấn Độ lần đầu tiên ghi nhận phát thải đi ngang kể từ thập niên 1970 (ngoại trừ giai đoạn đại dịch).

Kể từ năm 2019, việc triển khai các công nghệ phát thải thấp đã giúp tránh được lượng tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch tương đương toàn bộ nhu cầu năng lượng của châu Mỹ Latin. Điện mặt trời, điện gió và bơm nhiệt (heat pump) đã thay thế lượng khí tự nhiên tương đương khoảng một nửa tổng xuất khẩu LNG toàn cầu.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Bước tiến của năng lượng mặt trời trên toàn cầu mang nhiều hàm ý quan trọng cho Việt Nam — quốc gia có tiềm năng bức xạ mặt trời dồi dào, đặc biệt tại miền Trung và miền Nam. Với việc giá pin và tấm quang điện liên tục giảm, việc kết hợp điện mặt trời với hệ thống trạm sạc xe điện đang trở nên khả thi hơn bao giờ hết.

Xu hướng toàn cầu cũng cho thấy xe điện và năng lượng tái tạo là hai trụ cột không thể tách rời. Khi VinFast và các hãng khác tiếp tục mở rộng mạng lưới xe điện tại Việt Nam, nguồn điện sạch từ mặt trời sẽ giúp đảm bảo rằng xe điện thực sự "sạch" từ nguồn phát đến bánh xe. Hiện tại, TramSac.me đã cập nhật hơn 17.100 trạm sạc trên bản đồ, phản ánh tốc độ phát triển hạ tầng sạc ngày càng nhanh.

Tổng kết

Báo cáo IEA 2026 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử: năng lượng mặt trời không còn là "nguồn năng lượng của tương lai" mà đã trở thành động lực tăng trưởng số một của hiện tại. Với 600 TWh bổ sung chỉ trong một năm, hơn 20 triệu xe điện bán ra, và phát thải toàn cầu bắt đầu chậm lại, thế giới đang chứng kiến cuộc chuyển đổi năng lượng diễn ra nhanh hơn nhiều người dự đoán. Đối với Việt Nam, đây là tín hiệu tích cực để đẩy mạnh cả năng lượng tái tạo lẫn hạ tầng xe điện.

Nguồn: Electrek