Hệ thống đặt vé tàu lỗi thời đang ngăn hành khách châu Âu chuyển sang đường sắt — phân tích từ T&E

Theo CleanTechnica, một nghiên cứu mới từ tổ chức Transport & Environment (T&E) vừa chỉ ra rằng hệ thống đặt vé tàu hỏa tại châu Âu đang trở thành rào cản lớn khiến hành khách không thể chuyển từ máy bay sang đường sắt — một phương tiện có lượng phát thải carbon thấp hơn đáng kể. Nếu không được khắc phục, cuộc "phục hưng đường sắt" của châu Âu sẽ không bao giờ đạt được tiềm năng thực sự.

Gần một nửa tuyến bay bận rộn nhất không thể đặt vé tàu thay thế

T&E đã khảo sát 30 tuyến hàng không quốc tế bận rộn nhất trong Liên minh châu Âu để đánh giá mức độ thuận tiện khi đặt vé tàu. Kết quả rất đáng lo ngại:

• 20% các tuyến quốc tế lớn không có bất kỳ nhà vận hành đường sắt nào cho phép mua vé trọn hành trình.
• 27% tuyến chỉ có thể đặt vé thông qua duy nhất một nhà vận hành.
• Gần một nửa các tuyến bay quốc tế bận rộn nhất EU rơi vào tình trạng đặt vé tàu khó khăn hoặc gần như bất khả thi.

Các tuyến phổ biến như Lisbon–Madrid hay Barcelona–Milan hoàn toàn không thể đặt vé tàu trọn tuyến trên bất kỳ website nào của các hãng đường sắt. Trong khi đó, các tuyến như Paris–Rome hay Amsterdam–Milan chỉ có thể đặt qua một nhà vận hành cụ thể.

Thiếu minh bạch và cạnh tranh không lành mạnh

Nghiên cứu còn phát hiện một vấn đề nghiêm trọng hơn: các nhà vận hành đường sắt truyền thống (incumbent) không hiển thị vé của đối thủ cạnh tranh trên nền tảng của mình.

• 86% vé của các hãng cạnh tranh không được hiển thị trên website của nhà vận hành truyền thống.
• 59% thậm chí không đề cập đến sự tồn tại của các hãng đối thủ.

Sự thiếu minh bạch này ảnh hưởng trực tiếp đến giá vé. Dữ liệu từ Tây Ban Nha cho thấy vé của hãng truyền thống Renfe có giá trung bình cao hơn 1/3 so với vé của các đối thủ cạnh tranh, theo phân tích của T&E.

Đặt vé tàu mất thời gian gấp rưỡi so với máy bay

Một nghiên cứu từ các trường đại học chỉ ra rằng hành khách cần thời gian nhiều hơn 70% để đặt vé tàu so với đặt vé máy bay. Khảo sát của YouGov cũng cho thấy 61% hành khách đường sắt đường dài từng từ bỏ chuyến đi vì quy trình đặt vé quá phức tạp.

Đây là một nghịch lý đáng buồn: đường sắt vốn là phương tiện thân thiện với môi trường hơn nhiều so với hàng không, nhưng lại thua kém về trải nghiệm người dùng ngay từ bước đầu tiên — đặt vé.

Gói lập pháp Vé thống nhất của EU — hy vọng thay đổi cục diện

Ủy ban châu Âu dự kiến công bố Gói lập pháp Vé thống nhất (Single Ticketing Package) vào ngày 13/05/2026. Gói này sẽ yêu cầu các nhà vận hành đường sắt bắt buộc phải hiển thị vé của đối thủ cạnh tranh trên nền tảng của mình, đồng thời chia sẻ dữ liệu một cách công bằng để hành khách có thể so sánh và đặt vé dễ dàng chỉ với vài cú nhấp chuột.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là bước ngoặt giúp đường sắt châu Âu trở thành lựa chọn cạnh tranh thực sự với hàng không trên các tuyến ngắn và trung bình.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện đường sắt châu Âu mang đến nhiều bài học cho Việt Nam. Hiện tại, hệ thống đường sắt Việt Nam vẫn còn lạc hậu về cả hạ tầng lẫn nền tảng số. Việc đặt vé tàu tại Việt Nam tuy đã được số hóa nhưng vẫn chưa tích hợp tốt với các phương tiện giao thông khác.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng xe điện và giao thông xanh, bài học từ EU cho thấy rằng không chỉ cần đầu tư vào phương tiện và trạm sạc mà còn phải chú trọng đến trải nghiệm người dùng — từ việc tìm kiếm trạm sạc xe điện đến đặt vé và lên kế hoạch hành trình. Một hệ sinh thái giao thông xanh chỉ thực sự hiệu quả khi người dùng có thể tiếp cận dễ dàng.

Tổng kết

Nghiên cứu của T&E là lời cảnh tỉnh cho ngành đường sắt châu Âu: công nghệ tàu hiện đại và mạng lưới rộng khắp sẽ chẳng có ý nghĩa nếu hành khách không thể đặt vé một cách thuận tiện. Gói Vé thống nhất của EU, nếu được thông qua và triển khai đúng cách, có thể trở thành hình mẫu cho nhiều quốc gia — bao gồm cả Việt Nam — trong việc xây dựng hệ thống giao thông xanh lấy người dùng làm trung tâm.

Nguồn: CleanTechnica