Hạ tầng sạc nhanh Mỹ cần tăng tốc — khi Trung Quốc triển khai nhanh gấp hàng trăm lần

Theo CleanTechnica, chương trình Hạ tầng Xe điện Quốc gia (NEVI — National Electric Vehicle Infrastructure) của Mỹ đang đối mặt với thực tế đáng lo ngại: sau hơn 4 năm triển khai, chỉ có 166 trạm sạc nhanh được đưa vào vận hành, cùng khoảng 97 trạm đang xây dựng. Con số này quá khiêm tốn so với mục tiêu ban đầu và càng nhỏ bé khi so sánh với tốc độ triển khai chóng mặt của Trung Quốc.

Chương trình NEVI: Tham vọng lớn, triển khai chậm

NEVI được phê duyệt vào tháng 11/2021 với nguồn vốn liên bang dành cho việc xây dựng mạng lưới sạc nhanh trên toàn nước Mỹ, dự kiến kéo dài đến tháng 9/2026. Tuy nhiên, quá trình thực thi gặp hàng loạt trở ngại nghiêm trọng.

Trước hết, phải mất hơn một năm sau khi được phê duyệt, các quy định hướng dẫn cuối cùng mới được ban hành. Tiếp đó, chính quyền Trump đã áp đặt lệnh đóng băng bất hợp pháp đối với việc giải ngân vào đầu năm 2026, khiến nhiều dự án bị đình trệ. Dù tòa án sau đó đã khôi phục nguồn vốn, nhưng sự gián đoạn này đã tiêu tốn nhiều tháng quý giá trong giai đoạn cuối của chương trình.

Tính đến tháng 10/2025, chỉ có 121 trạm NEVI hoạt động tại 16 bang. Toàn nước Mỹ hiện có khoảng 14.521 trạm sạc nhanh (tính cả các nguồn vốn khác), nhưng con số này vẫn còn rất xa so với mục tiêu 500.000 trụ sạc nhanh vào năm 2030.

Bài viết gốc chỉ ra rằng luật pháp quá phức tạp là rào cản cốt lõi. Các yêu cầu về vị trí đặt trạm tại khu vực thu nhập thấp và nông thôn, quy định bảo vệ lao động công đoàn, quy trình đánh giá địa phương, và sự can thiệp chính trị ở cấp bang đều góp phần làm chậm tiến độ. Tác giả nhận xét: "Cố gắng đảm bảo mỗi đạo luật đáp ứng mọi yêu cầu của mọi người sẽ khiến nó chẳng đạt được gì cho ai cả."

Trung Quốc triển khai nhanh gấp bao nhiêu lần?

Để thấy rõ khoảng cách, chỉ cần nhìn sang Trung Quốc. Mạng lưới sạc siêu nhanh (flash charging) của BYD đã đạt 4.597 trạm tại 279 thành phố tính đến giữa năm 2026. Đáng kinh ngạc hơn, BYD lắp đặt 358 trạm mới chỉ trong một tuần — gấp đôi toàn bộ số trạm NEVI vận hành sau hơn 4 năm.

Thời gian từ khi bắt đầu xây dựng đến khi đưa vào hoạt động tại Trung Quốc chưa đầy 7 ngày, so với trung bình 117 ngày của chương trình NEVI (trước khi bị đóng băng). BYD đặt mục tiêu vượt 20.000 trạm vào cuối năm, với mỗi trạm có nhiều trụ sạc cung cấp công suất lên đến 1.500 kW.

Tác giả so sánh tình trạng này với dự án tàu điện ngầm Đại lộ Hai (Second Avenue Subway) tại New York — một công trình mất hàng thập kỷ để hoàn thành với chi phí lên tới 2,6 tỷ USD/dặm, đắt hơn nhiều so với toàn bộ hệ thống tàu điện ngầm ở các quốc gia khác.

Giải pháp: Tốc độ phải là ưu tiên hàng đầu

Bài viết trích dẫn Binh pháp Tôn Tử để nhấn mạnh tầm quan trọng của tốc độ: "Khi lâm trận, nếu chiến thắng đến chậm, vũ khí sẽ cùn mòn và nhuệ khí sẽ suy giảm."

Các giải pháp được đề xuất bao gồm:

• Đơn giản hóa quy trình phê duyệt cho các dự án sạc nhanh thế hệ mới
• Hoàn tất giải ngân trước kỳ bầu cử tổng thống tiếp theo để tránh rủi ro chính trị
• Chấp nhận rằng không phải mọi bên liên quan đều được đáp ứng hoàn toàn
• Ưu tiên tốc độ triển khai thay vì theo đuổi sự toàn diện hoàn hảo

Tác giả kết luận: "Mỹ khó có thể đạt được vị thế thống trị trong lĩnh vực xe điện hay công nghệ sạch, nhưng nước này cần phải di chuyển nhanh hơn nếu không muốn trở nên vô nghĩa."

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của Mỹ là bài học quý giá cho Việt Nam trong quá trình xây dựng hạ tầng sạc xe điện. Hiện tại, VinFast đang dẫn đầu việc phát triển mạng lưới trạm sạc tại Việt Nam, nhưng để đạt quy mô phủ sóng toàn quốc, tốc độ triển khai cần được ưu tiên hàng đầu.

Một số bài học rút ra từ kinh nghiệm Mỹ cho Việt Nam:

• Đơn giản hóa thủ tục: Quy trình cấp phép xây dựng trạm sạc cần nhanh gọn, tránh tình trạng nhiều tầng phê duyệt gây chậm trễ
• Học hỏi mô hình Trung Quốc: Tốc độ triển khai của BYD cho thấy khi có quyết tâm và cơ chế thuận lợi, hạ tầng sạc có thể được mở rộng rất nhanh
• Tập trung vào mục tiêu cốt lõi: Xây dựng trạm sạc đủ nhanh và đủ rộng để người dùng yên tâm chuyển sang xe điện

Bạn có thể theo dõi bản đồ và danh sách các trạm sạc xe điện tại Việt Nam trên TramSac.me để cập nhật tình hình phát triển hạ tầng sạc trong nước.

Tổng kết

Chương trình NEVI của Mỹ là minh chứng rõ ràng rằng có tiền thôi chưa đủ — cách triển khai mới là yếu tố quyết định. Khi Trung Quốc lắp đặt hàng trăm trạm sạc mỗi tuần, việc Mỹ mất hơn 4 năm để vận hành 166 trạm cho thấy khoảng cách ngày càng lớn trong cuộc đua điện khí hóa giao thông toàn cầu. Đối với các quốc gia đang phát triển hạ tầng xe điện như Việt Nam, bài học rõ ràng nhất là: hãy hành động nhanh, đơn giản hóa quy trình, và đặt tốc độ lên trước sự hoàn hảo.

Nguồn: CleanTechnica