Giám đốc IEA chỉ trích châu Âu vì tốc độ điện hóa quá chậm — thua xa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc

Theo CleanTechnica, ông Fatih Birol — Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) — vừa đưa ra lời chỉ trích gay gắt đối với châu Âu vì tốc độ điện hóa nền kinh tế quá chậm chạp. Bốn năm sau khi Nga xâm lược Ukraine và đẩy nguồn cung năng lượng châu Âu vào khủng hoảng, ông Birol cho rằng lục địa này lẽ ra phải hành động quyết liệt hơn nhiều trong việc chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch.

Châu Âu đang tụt hậu nghiêm trọng

Ông Fatih Birol không ngại ngần khi đánh giá tình hình: "Theo quan điểm của tôi, đây là một sai lầm nghiêm trọng đối với châu Âu," ông nói, đồng thời bày tỏ rằng ông "đã hy vọng và kỳ vọng rằng châu Âu sẽ phản ứng mạnh mẽ hơn trước cuộc khủng hoảng này."

Theo số liệu hiện tại, điện năng chỉ chiếm khoảng 23% tổng năng lượng tiêu thụ tại Liên minh châu Âu (EU). Đây được xem là một tỷ lệ điện hóa (electrification rate) khá khiêm tốn, đặc biệt đối với một khu vực đang phải đối mặt với những gián đoạn nghiêm trọng về nguồn cung năng lượng kể từ năm 2022.

Đáng chú ý hơn, tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với nhiều nền kinh tế lớn ở châu Á. Ông Birol nhấn mạnh rằng Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đều đã đạt tỷ lệ điện hóa trên 30%, vượt xa châu Âu trong chỉ số chuyển đổi năng lượng quan trọng này.

Phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch — bài toán chưa có lời giải

Một trong những nguyên nhân chính khiến châu Âu chậm chân là sự phụ thuộc kéo dài vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu trong các lĩnh vực then chốt: sưởi ấm, giao thông vận tải và công nghiệp. Ủy viên năng lượng của EU cũng thừa nhận thực trạng này, cho rằng sự phụ thuộc dai dẳng này khiến châu Âu tiếp tục dễ bị tổn thương trước các biến động địa chính trị, bao gồm cả xung đột tại Trung Đông ảnh hưởng đến nguồn cung dầu toàn cầu.

Cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022 đã cho thấy rõ châu Âu phải trả giá đắt thế nào khi quá phụ thuộc vào khí đốt và dầu mỏ nhập khẩu. Giá năng lượng tăng vọt, lạm phát leo thang, và người dân phải gánh chịu hóa đơn điện và sưởi ấm cao ngất ngưởng. Lẽ ra, đây phải là động lực đủ mạnh để đẩy nhanh quá trình điện hóa.

Ủy ban châu Âu phản ứng thế nào?

Trước áp lực ngày càng lớn, Ủy ban châu Âu (European Commission) đã công bố kế hoạch hành động, bao gồm:

• Giảm thuế điện so với nhiên liệu hóa thạch nhằm tạo lợi thế cạnh tranh cho các giải pháp chạy điện
• Hỗ trợ người dân mua máy bơm nhiệt (heat pump) để thay thế hệ thống sưởi ấm bằng khí đốt
• Khuyến khích mua xe điện thông qua các chương trình hỗ trợ tài chính

Tuy nhiên, việc triển khai các chính sách này gặp không ít thách thức. Nhiều quốc gia thành viên EU hiện phụ thuộc vào nguồn thu từ thuế điện, nên việc cắt giảm sẽ tạo áp lực lên ngân sách. Đây là bài toán cân bằng không hề đơn giản giữa mục tiêu chuyển đổi xanh và thực tế tài chính.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Bài học từ châu Âu mang lại nhiều suy ngẫm cho Việt Nam — một quốc gia cũng đang trong giai đoạn đầu của quá trình điện hóa giao thông. Với VinFast đang tích cực mở rộng mạng lưới trạm sạc trên toàn quốc và nhiều hãng xe quốc tế đang nhắm đến thị trường Việt Nam, tốc độ điện hóa tại nước ta đang có những tín hiệu tích cực.

Việt Nam có lợi thế là một quốc gia đang phát triển, nơi hạ tầng giao thông và năng lượng vẫn đang được xây dựng mới — nghĩa là có thể "nhảy cóc" thẳng sang các giải pháp điện hóa thay vì phải chuyển đổi từ hệ thống cũ như châu Âu. Tuy nhiên, Việt Nam cũng cần rút kinh nghiệm từ châu Âu: đừng để sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu trở nên quá sâu trước khi bắt đầu chuyển đổi.

Bạn đọc có thể theo dõi bản đồ trạm sạc xe điện tại Việt Nam trên TramSac.me để cập nhật tình hình phát triển hạ tầng sạc trong nước.

Tổng kết

Lời chỉ trích thẳng thắn của Giám đốc IEA Fatih Birol là hồi chuông cảnh tỉnh không chỉ cho châu Âu mà cho cả thế giới. Khi Trung Quốc và các nền kinh tế châu Á đang dẫn đầu trong cuộc đua điện hóa, các quốc gia chậm chân sẽ phải đối mặt với rủi ro an ninh năng lượng ngày càng lớn. Đối với châu Âu, thời điểm hành động quyết liệt không phải là ngày mai — mà là ngay bây giờ.

Nguồn: CleanTechnica