Giá dầu thô và xăng dầu tăng sốc trong quý 1/2026 — mức tăng lớn nhất kể từ năm 1988 sau khủng hoảng eo biển Hormuz

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), giá dầu thô và các sản phẩm xăng dầu đã tăng vọt trong quý 1 năm 2026, đặc biệt sau hành động quân sự tại Trung Đông vào ngày 28/02 và việc eo biển Hormuz (Strait of Hormuz) bị phong tỏa trên thực tế. Đây được đánh giá là đợt tăng giá lớn nhất tính theo giá trị thực kể từ năm 1988 — một cú sốc năng lượng có thể đẩy nhanh hơn nữa làn sóng chuyển đổi sang xe điện trên toàn cầu.

Giá dầu thô tăng gần gấp đôi chỉ trong 3 tháng

Giá hợp đồng tương lai dầu Brent mở đầu năm 2026 ở mức 61 USD/thùng và kết thúc quý 1 ở mức 118 USD/thùng — tăng gần gấp đôi. Diễn biến cụ thể như sau:

• Tháng 1 – tháng 2: Giá tăng đều từ 61 lên 72 USD/thùng do rủi ro xung đột Trung Đông leo thang dần.
• Sau ngày 28/02: Giá tăng mạnh hơn khi giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz bị đình trệ do nguy cơ tấn công từ Iran.
• Ngày 12/03: Dầu Brent vượt ngưỡng 100 USD/thùng và duy trì mức cao suốt tháng 3.

Nhiều quốc gia sản xuất dầu lớn tại Trung Đông phải cắt giảm sản lượng: Iraq tuyên bố bất khả kháng (force majeure) đối với các mỏ dầu do nước ngoài vận hành, Saudi Arabia giảm sản lượng xuống 8 triệu thùng/ngày, còn sản lượng của UAE giảm hơn một nửa.

Chênh lệch giá giữa dầu Brent và dầu WTI (West Texas Intermediate) mở rộng từ khoảng 4 USD/thùng lên đỉnh 25 USD/thùng vào ngày 31/03, trung bình tháng 3 đạt 11 USD/thùng — mức cao nhất trong hơn 5 năm. Nguyên nhân là chi phí vận chuyển tăng cao và nguồn cung gần eo biển Hormuz bị gián đoạn, trong khi dầu WTI được hỗ trợ bởi kho dự trữ dồi dào của Mỹ và kế hoạch xả kho dự trữ chiến lược (Strategic Petroleum Reserve).

Giá xăng dầu bán lẻ leo thang theo

Giá dầu thô là chi phí đầu vào lớn nhất trong sản xuất xăng dầu, nên giá bán lẻ cũng tăng mạnh:

• Giá xăng bán lẻ trung bình tại Mỹ ngày 30/03: 3,99 USD/gallon (tương đương khoảng 27.000 VND/lít)
• Giá dầu diesel trung bình: 5,40 USD/gallon (tương đương khoảng 36.500 VND/lít)

Cả hai đều đạt mức cao nhất tính theo giá trị thực trong hơn 2 năm. Đáng chú ý, giá dầu diesel và nhiên liệu máy bay (jet fuel) tăng mạnh hơn nhiều so với xăng. Chênh lệch giá chế biến dầu diesel (crack spread) tại cảng New York trung bình đạt 1,42 USD/gallon trong tháng 3 — mức cao nhất kể từ năm 2022, so với mức trung bình 5 năm (2021–2025) chỉ 0,68 USD/gallon.

Các yếu tố đẩy giá diesel tăng cao bao gồm: Mỹ tăng xuất khẩu sang châu Âu do lệnh trừng phạt Nga, thời tiết lạnh bất thường tại vùng Đông Bắc nước Mỹ làm tăng nhu cầu sưởi ấm, nhu cầu vận tải đường bộ tháng 2 cao hơn bình thường, và nguồn cung dầu diesel tái tạo (renewable diesel) giảm so với các năm trước.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Với Việt Nam — quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu xăng dầu — đợt tăng giá này có thể tạo áp lực đáng kể lên chi phí vận tải và sinh hoạt. Mỗi đợt tăng giá xăng dầu thế giới đều phản ánh trực tiếp vào giá bán lẻ trong nước, khiến chi phí vận hành xe xăng ngày càng trở nên đắt đỏ và khó lường.

Điều này càng củng cố lợi thế kinh tế của xe điện. Với chi phí sạc điện ổn định hơn nhiều so với giá xăng biến động, người dùng xe điện gần như không bị ảnh hưởng bởi các cú sốc dầu mỏ. Tại Việt Nam, VinFast đang đẩy mạnh phát triển hệ sinh thái xe điện toàn diện từ ô tô đến xe máy điện, trong khi hạ tầng trạm sạc ngày càng mở rộng với hơn 17.000 trạm sạc được cập nhật trên TramSac.me.

Thủ tướng Chính phủ cũng vừa có công điện chỉ đạo đẩy mạnh phát triển trạm sạc tại các khu chung cư — cho thấy quyết tâm đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh. Trong bối cảnh giá dầu thế giới liên tục biến động mạnh, việc chuyển sang xe điện không chỉ là xu hướng môi trường mà còn là bài toán kinh tế thiết thực cho người tiêu dùng Việt.

Tổng kết

Quý 1/2026 đánh dấu một trong những đợt tăng giá dầu thô lớn nhất trong gần 4 thập kỷ, gây ra bởi khủng hoảng địa chính trị tại Trung Đông và việc eo biển Hormuz bị phong tỏa. Giá xăng dầu bán lẻ tăng theo tạo gánh nặng cho người dùng xe động cơ đốt trong trên toàn thế giới, đồng thời nhấn mạnh một lợi thế then chốt của xe điện: không phụ thuộc vào giá dầu. Với những người đang cân nhắc chuyển đổi sang xe điện, đây có lẽ là lời nhắc nhở rõ ràng nhất về lý do nên hành động sớm.

Nguồn: CleanTechnica