Future Proof Shipping phá sản — bài học đắt giá cho vận tải hàng hóa bằng hydro

Theo CleanTechnica, Future Proof Shipping — công ty Hà Lan từng được xem là ngọn cờ đầu trong lĩnh vực vận tải hàng hóa bằng hydro — vừa chính thức tuyên bố phá sản. Điều đáng chú ý là công ty này không phải một dự án trên giấy hay bản vẽ concept tại hội nghị. Họ sở hữu và vận hành hai tàu chở hàng thực sự: H2 Barge 1 và H2 Barge 2 — những sà lan nội địa được chuyển đổi sang hệ thống pin nhiên liệu hydro (hydrogen fuel cell) và đã thực sự chở hàng trên các tuyến đường thủy nội địa Bắc Âu.

Tàu hoạt động được, nhưng mô hình kinh doanh thì không

Sự phá sản của Future Proof Shipping mang đến một bài học quan trọng mà chuyên gia Michael Barnard đã tóm gọn: "Một con tàu có thể hoạt động được, nhưng cả hệ sinh thái xung quanh nó thì không."

Hai chiếc sà lan hydro đã chứng minh rằng về mặt kỹ thuật, pin nhiên liệu hydro hoàn toàn có thể đẩy được tàu chở hàng. Tuy nhiên, đó chỉ là phần "công nghệ" — còn phần "kinh doanh" thì hoàn toàn thất bại. Công ty không thể xây dựng được:

• Nguồn cung cấp hydro với giá cạnh tranh và ổn định
• Mạng lưới khách hàng lặp lại đủ lớn để duy trì hoạt động
• Mô hình thương mại bền vững mà không phụ thuộc liên tục vào trợ cấp công

Điều đáng suy ngẫm là Future Proof Shipping hoạt động tại châu Âu — khu vực có chính sách hỗ trợ hydro mạnh mẽ nhất thế giới, với những khách hàng sẵn sàng trả thêm "phí xanh" (green premium). Vậy mà họ vẫn không thể tập hợp đủ khách hàng và hỗ trợ chính phủ để tồn tại. Như Barnard nhận định: "Vận tải hàng hóa không phải là ngành để trình diễn công nghệ."

Pin điện — đối thủ đang thắng thế

Trong khi hydro vẫn loay hoay chứng minh tính khả thi thương mại, các giải pháp vận tải bằng pin điện (battery-electric) đã và đang vận hành thành công ở quy mô lớn hơn nhiều:

• ZES (Hà Lan): Vận chuyển container nội địa bằng hệ thống container pin có thể hoán đổi — mô hình tương tự "đổi pin" mà chúng ta đã thấy ở xe máy điện tại Việt Nam
• AtoB@C — Green Coaster (Bắc Âu): Chương trình 12 tàu chở hàng hybrid sạc điện (plug-in hybrid) hoạt động trên biển Baltic và Biển Bắc
• Trung Quốc: Đã triển khai các tàu chạy pin điện cỡ lớn trên sông, ven biển và các tuyến nội địa để chở hàng rời

Những ví dụ trên cho thấy hệ thống pin điện kết hợp sạc bờ (shore power) đang dần trở thành giải pháp ưu việt cho hầu hết các tuyến vận tải hàng hóa nội địa và ven biển ngắn.

StrandBulk — hy vọng hydro cuối cùng?

Tại Na Uy, chương trình tàu chở hàng rời chạy bằng hydro lỏng của StrandBulk đã nhận được tài trợ để đóng thêm tàu, nâng tổng đội tàu dự kiến lên bốn chiếc. Các tàu này sử dụng pin nhiên liệu PEM (PEM fuel cell), kết hợp pin điện, sạc bờ và khả năng chạy dự phòng bằng diesel hoặc diesel sinh học.

Tuy nhiên, chương trình này vẫn còn nhiều lỗ hổng nghiêm trọng: cơ sở sản xuất hydro nằm cách cảng hoạt động tới 1.000 km trên bờ biển Na Uy và chưa được phê duyệt đầu tư cuối cùng (final investment decision). Cơ chế vận chuyển nhiên liệu đến các cảng phía nam Na Uy cũng chưa được xác định rõ. Nói cách khác, toàn bộ chuỗi cung ứng nhiên liệu — sản xuất, vận chuyển, tiếp nhiên liệu — vẫn chưa hoàn chỉnh.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của Future Proof Shipping mang đến bài học giá trị cho Việt Nam — quốc gia đang phát triển mạnh mẽ hệ sinh thái xe điện với VinFast dẫn đầu và mạng lưới trạm sạc ngày càng mở rộng.

Đối với ngành vận tải đường thủy nội địa — vốn rất phát triển ở đồng bằng sông Cửu Long và các tuyến sông phía Bắc — bài học rõ ràng: pin điện có vẻ là con đường thực tế hơn hydro, ít nhất cho các tuyến ngắn và trung bình. Hạ tầng sạc điện đã có nền tảng từ mạng lưới điện quốc gia, trong khi hạ tầng hydro gần như chưa tồn tại tại Việt Nam.

Với xu hướng điện hóa giao thông đang lan rộng, việc theo dõi các bài học quốc tế như thế này sẽ giúp Việt Nam tránh được những bước đi sai lầm tốn kém. Bạn có thể cập nhật thêm thông tin về hạ tầng sạc xe điện tại TramSac.me.

Tổng kết

Future Proof Shipping đã làm được điều mà hầu hết các dự án hydro không bao giờ đạt được: đưa tàu chạy hydro vào vận hành thực tế. Nhưng đó vẫn chưa đủ. Như Barnard kết luận: "Vận tải hàng hóa bằng hydro đã có tàu. Nhưng nó vẫn chưa có một hệ thống kinh doanh có thể nhân rộng." Trong khi đó, các giải pháp pin điện tiếp tục mở rộng quy mô — và đó mới là thước đo thực sự của tương lai xanh trong vận tải biển.

Nguồn: CleanTechnica