EU cần đánh thuế lợi nhuận bất thường của các hãng dầu mỏ để tài trợ cho quá trình điện khí hóa giao thông

Theo CleanTechnica, tổ chức Transport & Environment (T&E) — một trong những tổ chức vận động chính sách giao thông sạch hàng đầu châu Âu — vừa lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ các biện pháp ứng phó khủng hoảng năng lượng mà Ủy ban châu Âu (European Commission) công bố, cho rằng đây chỉ là những giải pháp nửa vời và bỏ lỡ cơ hội lớn để đẩy nhanh quá trình điện khí hóa giao thông.

Ủy ban châu Âu phản ứng chưa đủ mạnh

Ủy ban châu Âu đã công bố một loạt hành động khẩn cấp, bao gồm tăng cường phối hợp trong khối EU về nguồn cung nhiên liệu và các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng cũng như doanh nghiệp trước giá dầu leo thang. Tuy nhiên, T&E cho rằng Ủy ban đã không đề xuất đánh thuế lợi nhuận bất thường (windfall tax) đối với các công ty dầu mỏ — điều mà chính EU đã từng thực hiện vào năm 2022 thông qua Cơ chế Đoàn kết Năng lượng (Energy Solidarity Mechanism). Thay vào đó, Ủy ban chỉ đưa ra hướng dẫn cho các quốc gia thành viên muốn tự triển khai loại thuế này.

Theo công cụ theo dõi lợi nhuận dầu mỏ của T&E, các hãng dầu đang trên đà thu về khoảng 37 tỷ EUR (khoảng 1.020 nghìn tỷ VND) lợi nhuận bất thường từ người lái xe châu Âu, nhờ biến động giá liên quan đến xung đột tại Trung Đông. T&E kêu gọi sử dụng khoản thuế từ lợi nhuận này để tài trợ cho một kế hoạch tăng tốc xe điện, bao gồm các ưu đãi chuyển đổi sang ô tô điện và xe tải điện (e-truck).

Nguy cơ mất 40 triệu xe điện vào năm 2035

T&E cũng cảnh báo rằng kế hoạch của Ủy ban châu Âu chưa hỗ trợ đầy đủ cho xe điện trong những lĩnh vực thuộc thẩm quyền trực tiếp của EU. Tổ chức này kêu gọi các nhà lập pháp EU đẩy nhanh việc thông qua Gói Ô tô (Automotive Package) và giữ nguyên mục tiêu giảm khí thải CO₂ cho các hãng sản xuất ô tô đến năm 2030.

Phân tích của T&E cho thấy, nếu các mục tiêu khí thải bị làm yếu đi theo áp lực vận động hành lang của ngành công nghiệp ô tô, châu Âu có thể mất tới 40 triệu xe điện trên đường vào năm 2035 so với kịch bản giữ nguyên luật hiện hành. Đây sẽ là một bước lùi nghiêm trọng trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Hàng không và vận tải biển cũng chịu tác động nặng

T&E ghi nhận rằng các biện pháp tài chính trong chương trình AccelerateEU dành cho nhiên liệu hàng không bền vững (SAF — Sustainable Aviation Fuels) và nhiên liệu hàng hải bền vững (SMF — Sustainable Marine Fuels) là bước tiến tích cực. Tuy nhiên, tổ chức này cũng lưu ý rằng khủng hoảng dầu mỏ hiện tại đã làm tăng thêm 90 EUR (khoảng 2,5 triệu VND) chi phí cho mỗi chuyến bay đường dài, trong khi quy định bắt buộc sử dụng SAF chỉ khiến giá vé tăng thêm 3 EUR. Đối với vận tải biển, khủng hoảng gây thiệt hại tới 340 triệu EUR mỗi ngày (khoảng 9.400 tỷ VND).

Ông Antony Froggatt, Giám đốc Cấp cao phụ trách Hàng không, Hàng hải và Năng lượng tại T&E, nhận định: "Thay vì đưa ra phản ứng mạnh mẽ và toàn diện mà người dân châu Âu cần lúc này, Ủy ban lại đề xuất những biện pháp nửa vời. Khi các hãng dầu thu về hàng chục tỷ EUR lợi nhuận từ chiến tranh, thuế lợi nhuận bất thường để giảm gánh nặng tài chính cho các hộ gia đình là điều thiết yếu."

T&E cũng cảnh báo không nên nhượng bộ trước áp lực từ ngành công nghiệp nhằm làm suy yếu các quy định về nhiên liệu bắt buộc hay hệ thống giao dịch phát thải (ETS — Emissions Trading System), bởi đây là "những bản thiết kế thiết yếu để đạt được sự độc lập năng lượng" cho châu Âu.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Cuộc tranh luận tại châu Âu về việc sử dụng thuế lợi nhuận dầu mỏ để tài trợ cho chuyển đổi xe điện mang đến bài học đáng suy ngẫm cho Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng trạm sạc xe điện với sự dẫn đầu của VinFast và sự tham gia ngày càng nhiều của các thương hiệu quốc tế.

Việc áp dụng các chính sách tương tự — như trích một phần thuế từ nhiên liệu hóa thạch để đầu tư vào mạng lưới trạm sạc và trợ giá xe điện — có thể giúp Việt Nam đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh trong giao thông. Đặc biệt, với giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, người tiêu dùng Việt Nam ngày càng quan tâm đến xe điện như một giải pháp tiết kiệm chi phí vận hành dài hạn.

Tổng kết

Lời kêu gọi của T&E phản ánh xu hướng toàn cầu: các chính phủ cần chủ động sử dụng công cụ tài chính để tái phân phối lợi nhuận từ ngành nhiên liệu hóa thạch sang đầu tư cho giao thông sạch. Dù EU chưa hành động quyết liệt như T&E mong muốn, bản thân cuộc thảo luận này cho thấy xe điện không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là chiến lược an ninh năng lượng — một góc nhìn ngày càng phù hợp với bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực giảm phụ thuộc vào nhập khẩu dầu mỏ.

Nguồn: CleanTechnica