Đừng dội nước lạnh vào đà tăng trưởng xe điện của ngành ô tô châu Âu

Theo CleanTechnica, Ủy ban châu Âu (European Commission) đang đề xuất nới lỏng các mục tiêu khí thải CO2 cho ngành ô tô vào năm 2030 — một động thái mà nhiều chuyên gia cảnh báo sẽ làm suy yếu đà tăng trưởng xe điện (EV) tại châu Âu, đồng thời gây tổn hại năng lực cạnh tranh dài hạn của các hãng xe phương Tây trước đối thủ Trung Quốc.

Thế giới đang chuyển sang xe điện — có hay không có châu Âu

Bà Julia Poliscanova, Giám đốc Cấp cao về Xe và Chuỗi cung ứng E-Mobility tại tổ chức Transport & Environment (T&E), nhận định rằng xu hướng điện hóa toàn cầu đang tăng tốc mạnh mẽ. Năm 2025, trung bình cứ 4 xe mới bán ra thì có 1 xe điện hoặc hybrid, với mức tăng trưởng ấn tượng tại Brazil, Ấn Độ, Việt Nam và thậm chí cả Ethiopia. Tỷ lệ xe thuần điện (BEV) tại Indonesia, Thái Lan và Thổ Nhĩ Kỳ còn cao hơn cả Mỹ.

Điều đáng chú ý là người tiêu dùng tại các thị trường mới nổi không mua xe từ Ford, Toyota hay Volkswagen. Thay vào đó, họ lựa chọn các mẫu xe điện giá phải chăng từ các thương hiệu Trung Quốc như BYD và Chery. Điều này đang bào mòn sản lượng xuất khẩu của các hãng xe phương Tây.

Theo bà Poliscanova, việc sản xuất động cơ đốt trong tại châu Âu để xuất khẩu không còn là chiến lược khả thi. Thay vào đó, cải thiện các mẫu xe điện và tích hợp theo chiều dọc các linh kiện chủ chốt như pin mới là chính sách công nghiệp đúng đắn.

Xe hybrid sạc điện không phải lời giải cho châu Âu

Nhiều người kỳ vọng xe hybrid sạc điện (PHEV — plug-in hybrid) sẽ là giải pháp chuyển tiếp, nhưng thực tế cho thấy điều ngược lại. Doanh số PHEV của các thương hiệu Trung Quốc như BYD và SAIC đã vượt qua BMW và Mercedes trong năm 2025. Các mẫu xe tầm xa mở rộng (extended range) từ Trung Quốc cũng ngày càng được ưa chuộng.

Nguyên nhân không chỉ do lỗ hổng thuế quan (các mẫu PHEV hiện được miễn thuế chống bán phá giá đối với xe điện), mà còn vì lợi thế kinh tế nhờ quy mô và mức độ sẵn sàng về công nghệ. Châu Âu đơn giản là chưa đủ sức cạnh tranh trong việc sản xuất xe điện chất lượng cao với giá phải chăng.

Quy định EU từng là động lực — giờ đang bị làm suy yếu

Năm 2025, mục tiêu khí thải của EU đã thúc đẩy các hãng xe đầu tư mạnh vào xe điện, cho ra đời hàng loạt mẫu xe giá hợp lý. Chiếc Renault 5 màu vàng nổi bật trên khắp các thủ đô châu Âu — mẫu xe bán chạy thứ ba tại EU năm ngoái — chính là thành quả của quy định này. Volkswagen cũng đã khắc phục các lỗi phần mềm trên dòng ID, trong khi dòng Neue Klasse của BMW nhận được đánh giá cao.

Thế nhưng, đúng lúc các hãng xe châu Âu bắt đầu bắt kịp, Ủy ban châu Âu lại đề xuất lùi thời hạn đạt mục tiêu 2030 thêm 2 năm (hoặc thậm chí 5 năm nếu giới vận động hành lang của ngành ô tô thành công). Việc tính trung bình mục tiêu đến năm 2032 sẽ giảm mức tham vọng đi 8,5 điểm phần trăm, tương đương 1 triệu xe điện không cần phải bán ra.

Điều này không chỉ là vấn đề khí hậu mà còn là sai lầm nghiêm trọng trong chính sách công nghiệp ô tô của EU. Nó làm giảm động lực đầu tư liên tục, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến chuỗi cung ứng công nghệ sạch — từ sản xuất pin, linh kiện xe điện đến hạ tầng trạm sạc.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Việt Nam được nhắc đến trong bài viết như một trong những thị trường mới nổi có tốc độ tăng trưởng xe điện ấn tượng. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy Việt Nam đang được quốc tế công nhận là một thị trường xe điện tiềm năng, phần lớn nhờ VinFast — hãng xe điện nội địa đang mở rộng cả trong nước lẫn quốc tế.

Bài học từ châu Âu rất rõ ràng: chính sách hỗ trợ xe điện rõ ràng và nhất quán là yếu tố then chốt để thúc đẩy đầu tư và phát triển ngành. Việt Nam hiện đang có những lợi thế lớn khi mạng lưới trạm sạc ngày càng mở rộng và chi phí sử dụng xe điện ngày càng hợp lý hơn so với xe xăng. Việc duy trì và tăng cường các chính sách ưu đãi cho xe điện sẽ giúp Việt Nam không chỉ giảm phát thải mà còn thu hút đầu tư công nghệ sạch.

Để theo dõi mạng lưới trạm sạc trên toàn quốc, bạn có thể tham khảo bản đồ trạm sạc TramSac.me.

Tổng kết

Cuộc tranh luận tại châu Âu phản ánh một thực tế phổ quát: bám víu vào quá khứ không bao giờ là chiến lược thắng cuộc. Trong bối cảnh BYD, Chery và các hãng xe Trung Quốc đang nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường toàn cầu bằng xe điện giá rẻ, việc nới lỏng các tiêu chuẩn khí thải chỉ khiến châu Âu tụt lại xa hơn. Thay vì giảm nhẹ mục tiêu, các nhà hoạch định chính sách — dù ở châu Âu hay bất kỳ đâu — cần tăng cường hỗ trợ để ngành công nghiệp ô tô chuyển đổi nhanh hơn sang kỷ nguyên xe điện.

Nguồn: CleanTechnica