Đội xe điện thương mại tại Nam Phi chứng minh lợi thế chi phí 27% — hạ tầng sạc mở rộng nhanh chóng theo nhu cầu

Theo CleanTechnica, thị trường xe điện Nam Phi đang bước vào giai đoạn then chốt khi các đội xe thương mại chứng minh được lợi thế kinh tế vượt trội, đồng thời sự quan tâm của người tiêu dùng tăng mạnh. Những kết quả này được các lãnh đạo ngành chia sẻ tại hội thảo trực tuyến do nhà phân tích năng lượng Chris Yelland tổ chức, dựa trên dữ liệu thực tế từ 12,5 triệu km vận hành xe điện trên đường bộ Nam Phi.

Chi phí vận hành thấp hơn đáng kể so với xe diesel

Dữ liệu từ các đội xe thương mại cho thấy xe điện có tổng chi phí sở hữu (TCO — Total Cost of Ownership) thấp hơn 27% so với xe diesel tương đương khi mua trả thẳng, và thấp hơn 23% khi mua trả góp. Các doanh nghiệp lớn đã triển khai xe điện bao gồm Woolworths, FedEx, Vodacom, DSV, Scatec và UPD — với tỷ lệ sẵn sàng hoạt động đạt 100%, không ghi nhận thời gian ngừng hoạt động hay sự cố cơ khí.

Điểm hòa vốn theo từng phân khúc xe cũng khá rõ ràng: xe điện hạng 1 tấn cần chạy tối thiểu 3.200 km/tháng, trong khi xe hạng 4 tấn và 8 tấn chỉ cần 2.500 km/tháng là đã tiết kiệm hơn so với xe diesel.

Ông Ndia Magadagela từ công ty Everlectric nhận định: "Các đội xe thương mại đã tính toán kỹ và nhận ra rằng vận hành xe điện ở một ngưỡng kilomet nhất định sẽ hiệu quả hơn nhiều."

Một ví dụ thực tế đáng chú ý: một tài xế xe điện tại Nam Phi đã ghi nhận khoản tiết kiệm 47.307 Rand (khoảng 72 triệu VND) sau 2 năm sử dụng và 28.744 km di chuyển, với giá xăng trung bình 22,40 Rand/lít. Với giá xăng hiện tại 27 Rand/lít, mức tiết kiệm tương đương sẽ vượt 57.000 Rand (khoảng 87 triệu VND).

Hạ tầng sạc tăng trưởng mạnh mẽ

Số lượt sạc công cộng tại Nam Phi đã tăng gấp đôi trong năm 2024 so với 2023, và dữ liệu đầu năm 2026 cho thấy hoạt động sạc tiếp tục tăng 64%. Các tuyến cao tốc chính (N1, N2, N3) đều đã có trạm sạc trong phạm vi 150 km, còn tại các đô thị lớn như Johannesburg, Cape Town và Durban, khoảng cách đến trạm sạc chỉ trong vòng 20 km.

Đáng chú ý, công ty Zero Carbon Charge đã đưa vào vận hành các trạm sạc siêu nhanh sử dụng năng lượng mặt trời hoạt động độc lập lưới điện (off-grid) trên tuyến N3, hỗ trợ sạc 800V với công suất tức thời trên 300 kW — tương thích với các mẫu xe thế hệ mới có tầm vận hành lên đến 800 km.

Chính sách ưu đãi và sự quan tâm của người tiêu dùng

Về mặt chính sách, Điều 12V của Luật Thuế thu nhập Nam Phi cho phép khấu trừ thuế 150% đối với các khoản đầu tư vốn vào sản xuất xe chạy pin hoặc xe hydro, có hiệu lực từ tháng 3/2026 đến tháng 3/2036. Ông Hiten Parmar, chuyên gia chính sách, khẳng định: "Thị trường Nam Phi đang mở cửa cho đầu tư vào xe không phát thải."

Về phía người tiêu dùng, lượng tìm kiếm xe điện trên AutoTrader tăng 220% từ tháng 3/2025 đến tháng 3/2026, trong khi tìm kiếm từ khóa xe điện trên Google cũng tăng hơn gấp đôi. Ông Grant Locke nhận xét: "Chúng tôi đang chứng kiến sự chuyển dịch theo cấp số nhân về mối quan tâm đối với xe điện và xe điện hóa."

Tuy nhiên, ngành vẫn còn một số thách thức: cần cải cách thuế CO2 và thuế nhập khẩu, phát triển sản xuất pin nội địa, thiết lập tiêu chuẩn sạc thông minh và khả năng thanh toán liên mạng, cùng với đào tạo kỹ thuật viên bảo dưỡng xe điện và nâng cao nhận thức người tiêu dùng về tổng chi phí sở hữu.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Kinh nghiệm từ Nam Phi mang đến nhiều bài học giá trị cho Việt Nam — một thị trường xe điện đang phát triển nhanh với sự dẫn dắt của VinFast. Tương tự Nam Phi, các doanh nghiệp vận tải và logistics tại Việt Nam cũng cần được tiếp cận dữ liệu thực tế về chi phí vận hành xe điện so với xe xăng/dầu để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi.

Về hạ tầng, Việt Nam đang tích cực mở rộng mạng lưới trạm sạc trên toàn quốc. Mô hình trạm sạc siêu nhanh off-grid sử dụng năng lượng mặt trời mà Zero Carbon Charge triển khai tại Nam Phi cũng rất đáng để Việt Nam tham khảo, đặc biệt cho các tuyến cao tốc liên tỉnh nơi hạ tầng điện lưới chưa đủ mạnh.

Việc Nam Phi áp dụng ưu đãi thuế 150% cho đầu tư sản xuất xe điện cũng là gợi ý chính sách hữu ích, khi Việt Nam đang nỗ lực thu hút đầu tư vào ngành công nghiệp xe điện và pin.

Tổng kết

Với dữ liệu từ 12,5 triệu km vận hành thực tế, Nam Phi đã chứng minh rằng xe điện thương mại không chỉ là xu hướng mà là lựa chọn kinh tế vượt trội. Lợi thế chi phí 27%, hạ tầng sạc tăng trưởng nhanh và chính sách ưu đãi đang tạo nên một hệ sinh thái xe điện ngày càng hoàn thiện — một mô hình đáng để các quốc gia đang phát triển như Việt Nam học hỏi và áp dụng.

Nguồn: CleanTechnica