Đính chính số liệu đơn hàng phà chạy pin — nhưng bức tranh điện khí hóa vận tải biển vẫn rất tích cực

Theo CleanTechnica, tác giả Michael Barnard vừa công bố bài viết đính chính một con số ông từng trích dẫn nhiều lần: 70% phà đang đặt hàng trên toàn cầu được trang bị pin. Sau khi đào sâu vào dữ liệu đơn hàng đóng tàu và mẫu số thực tế, ông thừa nhận con số đó không chính xác — nhưng thực tế được điều chỉnh vẫn cho thấy một bức tranh điện khí hóa vận tải biển đầy triển vọng.

Con số thực tế sau đính chính

Dựa trên dữ liệu từ DNV (tháng 5/2024), hiện có 98 phà chở khách và ô tô được trang bị pin trong sổ đơn hàng đóng mới. Trong khi đó, theo Clarksons (tháng 7/2025), tổng số đơn hàng đóng tàu toàn cầu là khoảng 6.890 chiếc, cộng thêm 74 tàu du lịch (cruise ship) theo Cruise Industry News đầu năm 2026.

Sau khi tính toán lại, tỷ lệ phà có pin trong tổng đơn hàng đóng mới thực tế vào khoảng 40% — thấp hơn đáng kể so với con số 70% được trích dẫn trước đó, nhưng vẫn là một tỷ lệ rất ấn tượng, cho thấy gần một nửa số phà mới đang được đóng đều có hệ thống pin.

Quy mô đội tàu và tốc độ điện khí hóa

Đội phà chở khách toàn cầu hiện có 8.704 tàu (tính đến tháng 5/2024), phục vụ nhiều loại tuyến khác nhau: vận tải đô thị, phà Ro-Pax (chở cả xe và khách), kết nối đảo, phà cao tốc, tàu du lịch và kết nối sân bay.

Tính đến tháng 3/2025, khoảng 1.045 tàu chạy bằng pin đang hoạt động trên toàn thế giới, trong đó 346 chiếc là phà chở khách và ô tô. Ngoài ra, 561 tàu chạy pin đang trong quá trình đóng mới — một con số cho thấy đà tăng trưởng rất mạnh.

Bắc Âu dẫn đầu, hạ tầng cảng là thách thức lớn nhất

Khu vực Bắc Âu đang dẫn đầu trong việc áp dụng phà chạy pin, nhờ sự kết hợp thuận lợi giữa chính sách hỗ trợ, lưới điện ổn định và chi phí nhiên liệu hóa thạch cao. Theo phân tích của tổ chức Transport & Environment:

• 20% phà hiện tại ở châu Âu có thể chuyển sang đóng mới dạng chạy pin hoàn toàn (battery-electric) vào năm 2025
• 52% có thể sử dụng động cơ điện pin một cách kinh tế vào năm 2035
• 57% cảng chỉ cần trạm sạc công suất dưới 5 MW

Điều đáng chú ý là hạ tầng cảng — chứ không phải công nghệ tàu — mới là rào cản chính hiện nay. Việc cung cấp điện tại bến tàu, công suất trạm biến áp và kết nối lưới điện đang là những yếu tố quyết định hơn cả thiết kế thân tàu.

Tuổi đời đội tàu — cơ hội thay thế tự nhiên

Tuổi trung bình của đội phà châu Âu là 26 năm, trong khi một số phà tại Toronto (Canada) đã hoạt động hơn 50 năm. Tuổi đời cao tạo ra các "cửa sổ thay thế tự nhiên" — khi tàu cũ hết hạn sử dụng, các hãng vận tải có cơ hội chuyển đổi sang tàu chạy pin mà không phải loại bỏ tài sản còn giá trị.

Các loại công nghệ động lực đang cạnh tranh

Hiện tại, thị trường phà đang có bốn hướng công nghệ chính:

• Chạy pin hoàn toàn (battery-electric): Sạc tại bến, phù hợp tuyến ngắn và trung bình
• Pin kết hợp (battery-hybrid): Vẫn giữ động cơ đốt trong để linh hoạt trên tuyến dài
• Hydro (hydrogen): Mới chỉ có 1 phà vận hành, còn rất sơ khai
• LNG: Đang xuất hiện nhưng ngày càng bị xem là nhiên liệu chuyển tiếp có vấn đề

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Việt Nam có hệ thống sông ngòi và bờ biển dài, với nhiều tuyến phà nội địa quan trọng như phà Cát Lái, phà Cần Thơ, và các tuyến phà ra đảo Phú Quốc, Côn Đảo, Lý Sơn. Xu hướng điện khí hóa phà toàn cầu mở ra cơ hội để Việt Nam hiện đại hóa đội tàu phà vốn đã khá cũ kỹ.

Với việc VinFast và các doanh nghiệp trong nước đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng sạc xe điện, kinh nghiệm xây dựng trạm sạc công suất lớn hoàn toàn có thể được ứng dụng cho hạ tầng sạc tại cảng. Ngoài ra, việc 57% cảng trên thế giới chỉ cần trạm sạc dưới 5 MW cho thấy rào cản kỹ thuật không quá lớn — điều này có thể khuyến khích các nhà hoạch định chính sách Việt Nam xem xét thí điểm phà điện trên các tuyến ngắn trong tương lai.

Tổng kết

Dù con số 70% phà đặt hàng có pin đã được đính chính xuống khoảng 40%, bức tranh tổng thể vẫn rất lạc quan. Với hơn 1.000 tàu chạy pin đang hoạt động, gần 600 chiếc đang đóng mới, và hơn một nửa đội phà châu Âu có thể chuyển sang điện vào năm 2035, xu hướng điện khí hóa vận tải biển là không thể đảo ngược. Thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ tàu mà ở hạ tầng cảng — và đó là bài toán hoàn toàn có lời giải.

Nguồn: CleanTechnica