Cựu nhân viên kiện Wisk Aero — startup taxi bay được Boeing hậu thuẫn bị tố cáo vội vàng trong kiểm thử phần mềm eVTOL

Theo Electrek, Wisk Aero — startup phát triển taxi bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL) được Boeing hậu thuẫn — đang đối mặt với một vụ kiện từ cựu nhân viên, người cáo buộc rằng công ty đã vội vàng trong quy trình kiểm thử phần mềm và sa thải cô vì dám lên tiếng cảnh báo về các vấn đề an toàn nghiêm trọng.

Nội dung chính

Nguyên đơn trong vụ kiện là Briahna O'Neill, cựu Giám sát viên Kỹ thuật Hệ thống và An ninh Sản phẩm tại Wisk Aero. Theo đơn kiện, O'Neill cáo buộc rằng phần mềm hệ thống quản lý phương tiện bay (VMS — Vehicle Management System) của Wisk chứa nhiều "lỗi đã được biết đến" và bị đánh giá là "mã spaghetti" — thuật ngữ chỉ mã nguồn rối rắm, thiếu cấu trúc — đồng thời không đáp ứng các bước xác minh cơ bản theo tiêu chuẩn DO-178C, quy chuẩn kiểm thử phần mềm hàng không được Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) công nhận.

VMS đóng vai trò như "hệ điều hành" của máy bay, phối hợp toàn bộ các hệ thống quan trọng bao gồm cảm biến, pin, động cơ điện, điều khiển bay và hệ thống liên lạc. Với một phương tiện bay tự hành không có phi công, chất lượng phần mềm này mang tính sống còn đối với sự an toàn của hành khách.

Theo hồ sơ vụ kiện, diễn biến sự việc như sau:

• Ngày 19/03/2025: O'Neill nộp báo cáo an toàn chính thức, chỉ ra các vi phạm trong quy trình kiểm thử phần mềm.
• Ngày 21/03/2025: Cô trực tiếp trình bày mối quan ngại với người đứng đầu bộ phận an toàn của công ty.
• Ngày 31/03/2025: O'Neill bị sa thải. Quản lý của cô đưa ra lý do là tạo ra "môi trường cản trở sự hợp tác" và gây "chậm trễ chương trình".

O'Neill cho rằng việc sa thải thực chất là hành vi trả thù vì cô đã lên tiếng về các vấn đề an toàn. Đơn kiện viện dẫn Bộ luật Lao động California, Điều 1102.5 (bảo vệ người tố giác — whistleblower) và Điều 6310 (bảo vệ người báo cáo điều kiện làm việc không an toàn).

Về phía Wisk Aero, máy bay thế hệ 6 (Generation 6) của công ty đã hoàn thành chuyến bay đầu tiên vào tháng 12/2025, sau khi lỡ hạn ban đầu dự kiến vào tháng 5 cùng năm. Brian Yutko, Phó Chủ tịch Phát triển Sản phẩm tại Boeing Commercial Airplanes kiêm Chủ tịch Hội đồng Quản trị Wisk, từng phát biểu rằng "các phương pháp kỹ thuật và công nghệ của Boeing đều là nguồn thông tin quý giá" cho dự án.

Phiên quản lý vụ kiện dự kiến diễn ra vào ngày 02/12/2026 tại Tòa án Cấp cao Quận Santa Clara, California.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Vụ kiện Wisk Aero đặt ra những câu hỏi quan trọng về tiêu chuẩn an toàn trong ngành hàng không điện — lĩnh vực mà Việt Nam cũng đang bắt đầu quan tâm. VinFast, nhà sản xuất xe điện hàng đầu Việt Nam, đã từng thể hiện tham vọng mở rộng ra nhiều lĩnh vực di chuyển điện khí hóa. Trong khi đó, một số công ty khởi nghiệp Đông Nam Á cũng đang nghiên cứu ứng dụng eVTOL cho giao thông đô thị tại các thành phố đông đúc như TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội.

Bài học từ Wisk cho thấy rằng dù công nghệ xe điện và phương tiện bay điện có nhiều điểm tương đồng — đặc biệt về hệ thống pin và quản lý năng lượng — thì tiêu chuẩn an toàn trong hàng không luôn đòi hỏi mức độ nghiêm ngặt cao hơn nhiều so với ô tô. Việc xây dựng hạ tầng sạc điện vững chắc cho xe điện mặt đất vẫn là nền tảng cần ưu tiên trước khi hướng tới những bước tiến xa hơn trong giao thông điện khí hóa.

Tổng kết

Vụ kiện của cựu nhân viên Wisk Aero là lời cảnh tỉnh cho toàn ngành eVTOL: áp lực thương mại hóa không thể là lý do để bỏ qua các quy trình kiểm thử an toàn phần mềm — nhất là khi mạng sống con người phụ thuộc vào đó. Kết quả phiên tòa tháng 12/2026 tới đây sẽ được cả ngành hàng không điện theo dõi sát sao, vì nó có thể tạo tiền lệ quan trọng về trách nhiệm của các công ty eVTOL đối với tiêu chuẩn an toàn.

Nguồn: Electrek