Citroën từng chế xe động cơ xoay GS Birotor, rồi tìm mọi cách mua lại và nghiền nát — nay một chiếc sắp lên sàn đấu giá

Theo Carscoops, một trong những chiếc Citroën GS Birotor hiếm hoi còn tồn tại trên thế giới sắp được đem ra đấu giá tại tuần lễ xe cổ Monterey Car Week. Đây là mẫu xe mang động cơ xoay (rotary engine) mà chính Citroën đã cố gắng mua lại và tiêu hủy sau khi ngừng sản xuất — một trong những câu chuyện kỳ lạ nhất trong lịch sử ngành ô tô.

Citroën GS Birotor — thí nghiệm táo bạo những năm 1970

Citroën GS vốn đã là mẫu xe không giống ai khi giành giải Xe của năm châu Âu 1971. Nhưng phiên bản Birotor ra mắt năm 1973 còn đặc biệt hơn: xe được trang bị động cơ xoay Wankel hai rotor dung tích 2.0 lít, công suất 105 mã lực, đi kèm hộp số bán tự động 3 cấp. Động cơ này được phát triển thông qua liên doanh Comotor giữa Citroën và hãng NSU của Đức — cùng công nghệ từng xuất hiện trên chiếc NSU Ro 80 nổi tiếng.

Tuy nhiên, GS Birotor ra đời đúng thời điểm tồi tệ nhất: cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973. Động cơ xoay vốn nổi tiếng "uống xăng như nước", và mức giá của Birotor gần ngang ngửa với đàn anh Citroën DS sang trọng hơn hẳn. Kết quả: chỉ 847 chiếc được bán ra trước khi Peugeot mua lại Citroën và khai tử toàn bộ chương trình động cơ xoay.

Chiến dịch "xóa sổ" chưa từng có

Điều kỳ lạ là sau khi ngừng sản xuất, thay vì tiếp tục hỗ trợ phụ tùng và bảo hành cho khách hàng, Citroën lại chọn cách chủ động liên hệ các chủ xe để mua lại và nghiền nát những chiếc Birotor. Chiến dịch thu hồi quyết liệt này nhằm xóa sạch dấu vết của dự án thất bại khỏi lịch sử hãng.

Tuy nhiên, nỗ lực đó chỉ thành công một phần. Khoảng 250 chiếc GS Birotor vẫn sống sót cho đến ngày nay — chưa đến một phần ba tổng số xe xuất xưởng.

Nguyên mẫu M35 — còn hiếm hơn cả Birotor

Trước khi có Birotor, Citroën đã thử nghiệm công nghệ xoay trên mẫu M35 vào năm 1970. Đây là chiếc xe 2+2 chỗ do xưởng Heuliez đóng thân, trang bị động cơ Wankel một rotor 995cc và hệ thống treo thủy khí (hydropneumatic) đặc trưng của Citroën. Hãng chỉ sản xuất 267 chiếc M35 và cho khách hàng được chọn mượn sử dụng như "tài xế thử nghiệm" — rồi sau đó cũng tìm cách mua lại và tiêu hủy phần lớn.

Hai chiếc xe hiếm cùng lên sàn đấu giá

Cả hai mẫu xe nói trên sẽ được nhà đấu giá Broad Arrow chào bán tại The Quail Auction trong khuôn khổ Monterey Car Week:

• Citroën GS Birotor 1973: giá ước tính khoảng 500–750 triệu VND ($20,000–$30,000), đấu giá không giá sàn (without reserve), đồng hồ chỉ 1.738 km, từng thuộc bộ sưu tập của Mullin Automotive Museum danh tiếng.
• Citroën M35 1970: giá ước tính khoảng 750 triệu–1 tỷ VND ($30,000–$40,000), đồng hồ hơn 18.600 km, cũng từ bộ sưu tập Mullin Museum.

Nếu mua cả hai, người sưu tầm có thể sở hữu bộ đôi hiện vật lịch sử với tổng chi phí khoảng 1,25 tỷ VND ($50,000) trước phí đấu giá — một mức giá khá hợp lý cho những "nhân chứng sống" từ chương trình kỹ thuật điên rồ nhất của Citroën.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của GS Birotor là bài học kinh điển về rủi ro khi đặt cược vào công nghệ truyền động mới. Những năm 1970, động cơ xoay Wankel được kỳ vọng sẽ thay thế động cơ piston truyền thống — nhưng khủng hoảng năng lượng đã chôn vùi giấc mơ đó.

Ngày nay, cuộc chuyển đổi sang xe điện cũng đang diễn ra với quy mô lớn hơn gấp nhiều lần. Tại Việt Nam, VinFast đang dẫn đầu với chiến lược toàn xe điện, trong khi hạ tầng trạm sạc đang được mở rộng nhanh chóng. Khác với thời của Citroën, xu hướng điện khí hóa hôm nay có sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ chính sách, công nghệ pin ngày càng rẻ, và ý thức môi trường của người tiêu dùng — những yếu tố mà động cơ xoay chưa bao giờ có được.

Tổng kết

Citroën GS Birotor là minh chứng cho thấy ngay cả những ý tưởng kỹ thuật đột phá cũng có thể thất bại nếu ra đời sai thời điểm hoặc không được thị trường chấp nhận. Phiên đấu giá tại Monterey Car Week sẽ là cơ hội hiếm có để giới sưu tầm sở hữu một phần lịch sử mà chính nhà sản xuất đã cố gắng xóa bỏ. Còn với ngành xe điện hiện đại, câu chuyện này nhắc nhở rằng thời điểm và bối cảnh thị trường luôn quan trọng không kém bản thân công nghệ.

Nguồn: Carscoops