Chính quyền Trump cắt ngân sách xe buýt trường học chạy điện — chuyển hướng sang nhiên liệu hóa thạch

Theo CleanTechnica, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) vừa có động thái gây tranh cãi lớn khi hủy bỏ vòng trợ cấp năm 2024 thuộc Chương trình Xe buýt Trường học Sạch (Clean School Bus Program) và chuyển hướng nguồn ngân sách năm 2026 sang các loại xe buýt chạy bằng nhiên liệu hóa thạch. Quyết định này ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 2,3 tỷ USD (tương đương hơn 57.000 tỷ VND) vốn được Quốc hội Mỹ phê duyệt để đưa xe buýt trường học chạy điện đến các học khu trên toàn quốc.

Nội dung chính

Luật Hạ tầng Lưỡng đảng (Bipartisan Infrastructure Law) — đạo luật được cả hai đảng tại Quốc hội Mỹ thông qua — quy định rõ ràng rằng ít nhất 50% ngân sách của Chương trình Xe buýt Trường học Sạch phải được dành cho xe không phát thải (zero-emission vehicles), tức xe buýt chạy hoàn toàn bằng điện.

Tuy nhiên, vào ngày 19/02/2026, Giám đốc EPA Lee Zeldin đã ký quyết định hủy bỏ vòng cấp trợ cấp (rebate) năm 2024 và chuyển hướng nguồn vốn năm 2026 ra khỏi xe buýt chạy pin. Thay vào đó, EPA công bố một Yêu cầu Cung cấp Thông tin (Request for Information) với trọng tâm ưu tiên xe buýt chạy bằng propane, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và hydro — mặc dù trên thực tế, xe buýt trường học chạy hydro hiện chưa tồn tại trên thị trường thương mại.

Theo tác giả Jennifer Sensiba của CleanTechnica, hành động này của EPA vi phạm trực tiếp nghĩa vụ pháp lý do Quốc hội Mỹ quy định và thể hiện "sự coi thường trắng trợn đối với pháp quyền." Bài viết lập luận rằng chính sách mới bảo vệ lợi ích của các tập đoàn năng lượng truyền thống, buộc các trường học phải tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch thay vì đạt được sự độc lập năng lượng thông qua xe buýt điện kết hợp với hệ thống điện mặt trời.

Điểm đáng chú ý là xe buýt trường học chạy điện không chỉ giúp giảm phát thải mà còn mang lại lợi ích kinh tế dài hạn cho các học khu. Chi phí vận hành và bảo trì xe buýt điện thấp hơn đáng kể so với xe chạy dầu diesel hay propane. Ngoài ra, xe buýt điện giúp bảo vệ sức khỏe của học sinh — những đối tượng dễ bị tổn thương nhất bởi khí thải từ xe diesel.

Hạn chót để công chúng gửi ý kiến phản hồi về quyết định này là ngày 06/04/2026. Nhiều tổ chức và chuyên gia đã kêu gọi người dân Mỹ gửi ý kiến phản đối, đồng thời thúc đẩy các vụ kiện pháp lý nhằm buộc EPA tuân thủ đúng quy định của luật.

"Đảng Dân chủ có khả năng kiểm soát Quốc hội trong kỳ bầu cử tới. Chúng ta phải gây áp lực để họ theo đuổi công lý," tác giả bài viết nhấn mạnh.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện tại Mỹ cho thấy quá trình điện khí hóa giao thông không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các quyết định chính sách. Tại Việt Nam, xe buýt điện đã trở thành hiện thực với sự tiên phong của VinFast thông qua hệ thống VinBus hoạt động tại Hà Nội, TP.HCM và nhiều thành phố khác.

Chính phủ Việt Nam đang có những chính sách khuyến khích phát triển xe điện, bao gồm ưu đãi thuế và đầu tư hạ tầng trạm sạc. Việc duy trì và mở rộng các chính sách hỗ trợ này là yếu tố then chốt để Việt Nam không rơi vào tình trạng tương tự như Mỹ — nơi ngân sách dành cho xe điện bị chuyển hướng vì lý do chính trị.

Đối với các thành phố lớn tại Việt Nam, việc mở rộng đội xe buýt điện không chỉ giúp giảm ô nhiễm không khí mà còn tiết kiệm chi phí vận hành dài hạn cho ngân sách địa phương. Đây là bài học quan trọng khi nhìn vào những gì đang xảy ra bên kia bán cầu.

Tổng kết

Quyết định của EPA cắt ngân sách xe buýt trường học chạy điện tại Mỹ đi ngược lại xu hướng điện khí hóa giao thông toàn cầu và vi phạm chính đạo luật mà Quốc hội nước này đã thông qua. Trong khi Mỹ chứng kiến sự đảo ngược chính sách, nhiều quốc gia — bao gồm Việt Nam — vẫn đang kiên định với lộ trình chuyển đổi sang giao thông xanh. Sự kiện này nhắc nhở chúng ta rằng, ý chí chính trị nhất quán là điều kiện tiên quyết để quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra thành công.

Nguồn: CleanTechnica