Canada công bố 5 tuyến liên kết lưới điện liên tỉnh — nhưng con đường đến lưới điện quốc gia còn rất xa

Theo CleanTechnica, chính phủ liên bang Canada vừa chính thức công bố 5 tuyến liên kết lưới điện liên tỉnh (intertie) được ưu tiên phát triển, đánh dấu bước chuyển từ tầm nhìn chung chung sang kế hoạch hành động cụ thể. Đây là lần đầu tiên Ottawa chỉ đích danh các ranh giới tỉnh bang nơi hạ tầng truyền tải điện mới có thể được xây dựng.

Năm tuyến liên kết ưu tiên

Năm tuyến liên kết được xác định bao gồm:

• British Columbia – Yukon: Kết nối vùng lãnh thổ phía Bắc với nguồn thủy điện dồi dào của British Columbia.
• Alberta – British Columbia: Mở rộng khả năng nhập khẩu và xuất khẩu năng lượng sạch cho Alberta — tỉnh bang phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch.
• Alberta – Saskatchewan: Cải thiện ổn định lưới điện trong các giai đoạn cao điểm.
• Saskatchewan – Manitoba: Được đánh giá là tuyến có giá trị chiến lược cao nhất, vì nguồn thủy điện linh hoạt của Manitoba có thể cân bằng sản lượng điện gió và điện mặt trời biến động của Saskatchewan.
• Prince Edward Island – New Brunswick: Tăng cường liên kết cho các tỉnh vùng Đại Tây Dương.

Trong số này, tuyến Saskatchewan – Manitoba nổi bật nhất. Thủy điện Manitoba có khả năng điều tiết linh hoạt, giúp bù đắp sự biến động của năng lượng tái tạo từ gió và mặt trời tại Saskatchewan. Điều này giúp cả hai tỉnh giảm nhu cầu xây dựng nguồn dự phòng độc lập, tiết kiệm chi phí đáng kể.

Những lỗ hổng lớn trong kế hoạch

Dù đã đặt tên 5 tuyến ưu tiên, chiến lược của Canada vẫn thiếu nhiều yếu tố then chốt. Đáng chú ý nhất là sự vắng mặt của các tuyến liên kết Đông – Tây quan trọng như Ontario – Quebec và Manitoba – Ontario — những kết nối cần thiết để tạo nên một lưới điện quốc gia thực sự.

Bên cạnh đó, kế hoạch chưa đề cập chi tiết về việc tích hợp điện gió vùng Đại Tây Dương, cũng như giải pháp thay thế diesel cho các cộng đồng vùng sâu vùng xa phía Bắc — nơi nhiều khu dân cư vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào máy phát điện diesel.

Quan trọng hơn, việc đặt tên các tuyến liên kết khác xa so với việc xây dựng chúng. Để hiện thực hóa, Canada cần làm rõ:

• Công suất truyền tải cụ thể cho từng tuyến
• Dự báo lưu lượng điện năng hàng năm
• Chi phí đầu tư và cơ chế phân bổ chi phí
• Tiến độ cấp phép và mốc thời gian đưa vào vận hành
• Cơ cấu sở hữu có sự tham gia của cộng đồng bản địa (Indigenous ownership)

Thách thức về thể chế

Một rào cản lớn là điện lực tại Canada thuộc quyền quản lý của từng tỉnh bang — từ luật pháp, quy định đến quyền sở hữu các công ty điện lực. Chính phủ liên bang chỉ có thể tác động gián tiếp thông qua các công cụ tài chính như tín dụng thuế, hỗ trợ tài chính và ngân hàng hạ tầng, chứ không thể ép buộc các tỉnh hợp tác vận hành hệ thống tích hợp.

Hiện tại, lưới điện Canada khoảng 80% đến từ nguồn không phát thải, nhưng thực tế rất khác biệt giữa các tỉnh — từ những nơi giàu thủy điện và điện hạt nhân đến các khu vực phụ thuộc nặng vào nhiên liệu hóa thạch hoặc diesel. Mục tiêu tăng gấp đôi công suất lưới điện vào năm 2050 đòi hỏi không chỉ xây thêm đường truyền tải mà còn cần hệ thống pin lưu trữ năng lượng, công nghệ đánh giá tải đường dây động (dynamic line rating), thay thế dây dẫn và hệ thống kiểm soát dòng điện.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Bài toán liên kết lưới điện liên vùng của Canada có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam. Nước ta cũng đang đối mặt với thách thức truyền tải điện từ các nguồn năng lượng tái tạo tập trung ở miền Trung và miền Nam ra phía Bắc, nơi nhu cầu tiêu thụ lớn. Quy hoạch điện VIII của Việt Nam cũng nhấn mạnh việc nâng cấp hạ tầng truyền tải — một yếu tố then chốt để mở rộng hệ thống trạm sạc xe điện trên toàn quốc.

Khi lưới điện quốc gia được nâng cấp với tỷ trọng năng lượng sạch tăng lên, xe điện tại Việt Nam — từ VinFast đến các hãng quốc tế — sẽ thực sự trở thành phương tiện không phát thải từ nguồn đến bánh xe. Đây cũng là nền tảng để mạng lưới trạm sạc phát triển bền vững hơn.

Tổng kết

Việc Canada chính thức chỉ định 5 tuyến liên kết lưới điện liên tỉnh là một bước tiến đáng ghi nhận, chuyển từ tầm nhìn chiến lược sang hành động cụ thể. Tuy nhiên, con đường từ kế hoạch trên giấy đến lưới điện quốc gia thực sự còn rất dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa liên bang và các tỉnh bang, cùng nguồn tài chính khổng lồ. Đây là bài học quý giá cho bất kỳ quốc gia nào đang nỗ lực chuyển đổi năng lượng, bao gồm cả Việt Nam.

Nguồn: CleanTechnica